Co to jest?
W stawie skroniowo-żuchwowym znajduje się mała poduszka zwana krążkiem, leżąca między głową żuchwy na szczycie żuchwy a jej dołem stawowym w kości skroniowej. Normalnie krążek leży na głowie żuchwy i przesuwa się razem z nią do przodu przy otwieraniu ust. W przemieszczeniu krążka krążek leży przed głową żuchwy, gdy usta są zamknięte.
Jeśli krążek wraca na miejsce przy otwieraniu ust, słychać kliknięcie, gdy głowa żuchwy na niego wchodzi; drugi dźwięk może pojawić się przy zamykaniu. Nazywa się to przemieszczeniem z repozycją. Jeśli krążek nie wraca na miejsce, blokuje drogę przed głową żuchwy i usta przestają otwierać się poza pewien punkt; przy otwieraniu żuchwa przesuwa się w stronę zajętą, a słyszany wcześniej dźwięk znika.
Nie każdy staw, który wydaje dźwięk, wymaga leczenia. Kliknięcie bezbolesne i nieograniczające otwarcia najczęściej po prostu się obserwuje. Obraz zmienia dołączenie bólu, częstsze przeskakiwanie i początek okresu, w którym usta się nie otwierają; czas mijający w tym okresie może współdecydować o tym, czy ograniczenie ruchomości się utrwali.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Rozluźnienie więzadeł i powtarzane obciążenie
Więzadła trzymające krążek na miejscu mogą utracić elastyczność przez powtarzane szerokie otwieranie. Długie zabiegi w jamie ustnej, duże kęsy i szerokie ziewnięcia to codzienny wygląd tego obciążenia.
- 02
Zmiana obciążenia stawu
Stałe zaciskanie, żucie po jednej stronie i luki po brakujących zębach bocznych zmieniają nacisk, jaki głowa żuchwy wywiera na krążek. Gdy równowaga obciążenia zostaje zaburzona, krążkowi trudniej utrzymać położenie.
- 03
Uraz
Uderzenie w żuchwę albo głowę, nagłe ruchy karku i zabiegi prowadzone przy długo otwartych ustach mogą zaburzyć relację między krążkiem a głową żuchwy. Rozpoczęcie objawów po określonym zdarzeniu to wskazówka w tym kierunku.
- 04
Kształt stawu i ogólna wiotkość stawowa
Płytki dół stawowy i wiotkie więzadła w całym ciele czynią krążek mniej stabilnym. Ten stan opisywano częściej u osób zgłaszających nadmierną ruchomość palców i innych stawów.
Jak przebiega?
- 1
Przemieszczenie z repozycją
Krążek wraca na miejsce przy otwieraniu ust; słychać kliknięcie, a otwarcie jest zwykle prawidłowe. Bólu może nie być, a obraz może pozostawać taki sam przez wiele lat.
- 2
Przerywane przeskakiwanie
Żuchwa od czasu do czasu przeskakuje; żeby otworzyć usta, musisz nią lekko poruszyć albo przesunąć ją w bok. Coraz częstsze przeskakiwanie uznaje się za ostrzeżenie przed następnym etapem.
- 3
Blokowanie (faza ostra bez repozycji)
Usta nagle otwierają się tylko w ograniczonym zakresie, żuchwa przy otwieraniu przesuwa się w stronę zajętą, a dawny dźwięk znika. Przy wczesnym zajęciu się tym szansa na odzyskanie ruchomości jest większa.
- 4
Faza przystosowania
Przez miesiące otwarcie może częściowo się zwiększyć; choć krążek nie wraca na miejsce, staw przystosowuje się razem z otaczającymi tkankami. Jeśli na powierzchni stawowej zaczną się zmiany, do obrazu może dojść trzeszczenie.
Jak się to leczy?
Przy świeżo rozpoczętym blokowaniu celem jest wczesne odzyskanie ruchomości. Po badaniu, a w razie potrzeby badaniu obrazowym, lekarz dentysta może spróbować ręcznie odprowadzić krążek na miejsce; potem przychodzą miękka dieta, unikanie szerokiego otwierania i ćwiczenia otwierania pokazane przez lekarza dentystę. Decyzja o lekach zmniejszających ból i obrzęk w stawie należy do niego.
W stawach, które wydają dźwięk, ale nie dają bólu ani ograniczenia, postępowaniem jest obserwacja i zarządzanie obciążeniem. Szlifowanie zębów, trwała zmiana zwarcia albo rozpoczęcie leczenia ortodontycznego po to, żeby wyciszyć dźwięk, nie jest w tym stanie oczekiwaną drogą. Jeśli zaciskasz we snie, do zmniejszenia obciążenia stawu można rozważyć szynę.
Tam, gdzie ograniczenie trwa długo i nie odpowiedziało na leczenie zachowawcze, chirurgia szczękowo-twarzowa ocenia takie możliwości jak płukanie stawu; operację otwartą rezerwuje się dla wybranych przypadków. Przed jakimkolwiek zabiegiem nie należy przeoczyć tego, że ból mięśniowy to osobny stan i prowadzi się go osobno.
- Nagłe zmniejszenie otwarcia ust poniżej szerokości palca i utrzymywanie się tego stanu przez wiele dni
- Żuchwa pozostająca otwarta i niezamykająca się
- Ograniczenie, zmiana zwarcia albo drętwienie zaczynające się po uderzeniu
- Obrzęk, zaczerwienienie i gorączka w okolicy stawu
Jak temu zapobiegać?
- Przy ziewaniu podkładaj dłoń pod brodę, żeby ograniczyć zakres otwarcia, a duże kęsy dziel na pół.
- Proś o przerwy w trakcie długich zabiegów stomatologicznych; trzymanie żuchwy otwartej bez pauzy obciąża staw.
- Unikaj wielokrotnego poruszania żuchwą, żeby sprawdzić, czy dźwięk nadal jest.
- Nie zostawiaj luk po brakujących zębach bocznych na długo i trzymaj się terminów regularnych kontroli.
Najczęstsze pytania
- Czy dźwięk z mojej żuchwy jest groźny?
- Kliknięcie, które nie boli i nie ogranicza otwierania ust, samo w sobie nie jest stanem nagłym; jest częste w populacji i najczęściej po prostu się je obserwuje. Uwagi wymaga zmiana charakteru dźwięku, częstsze przeskakiwanie, dołączenie bólu albo zniknięcie dźwięku i brak możliwości otwarcia ust. Odgłos przypominający tarcie piasku wskazuje na inny stan.
- Żuchwa mi się zablokowała, jak długo mogę czekać?
- Jeśli blokowanie jest nowe i wystąpiło po raz pierwszy, ocena w krótkim czasie jest lepsza niż czekanie, aż samo minie. Szansa na odzyskanie ruchomości jest większa we wczesnej fazie; z upływem czasu otaczające tkanki przystosowują się do nowej sytuacji, a ograniczenie może się utrwalić. W międzyczasie poprosimy cię o unikanie szerokiego otwierania i trzymanie się z dala od twardych potraw.
- Czy krążek sam wraca na miejsce?
- U części osób krążek może z czasem wrócić na miejsce; u innych nie wraca, ale otwieranie i komfort mogą się i tak poprawić, bo staw się przystosowuje. Złagodzenie objawów nie zawsze oznacza więc, że krążek wrócił na swoje miejsce. Z powodu tej niepewności decyzje o leczeniu podejmuje się na podstawie bólu i funkcji, a nie dźwięku.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.