Co to jest?
Zapalenie kości i szpiku to stan zapalny kości szczęki i znajdującego się w niej szpiku. Najczęściej bakterie z jamy ustnej przechodzą do kości z zakażenia przy wierzchołku korzenia zęba, z zębodołu po ekstrakcji albo wzdłuż linii złamania. Gdy ukrwienie kości zostaje zaburzone, stan zapalny nie pozostaje w swoich granicach i schodzi głębiej.
Żuchwa jest zajęta częściej niż szczęka: jej ukrwienie jest bardziej ograniczone, a kość gęstsza. Ból pochodzi z głębi i jest stały. Obrazowi mogą towarzyszyć drętwienie dolnej wargi, ropa wypływająca z dziąsła, rozchwianie zębów i coraz mniejsze otwarcie ust.
Cukrzyca, leczenie osłabiające układ odpornościowy, intensywne palenie i okolica szczęk po przebytej radioterapii podnoszą ryzyko. Choroba może zacząć się ostro albo postępować cicho przez miesiące; w drugim przypadku jedyną dolegliwością może być nieustępujący tępy ból z wydzieliną, która przychodzi i mija.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Nieleczone zakażenie zęba
Kiedy stan zapalny przy wierzchołku korzenia otwiera się do kości, zakażenie wychodzi poza granice zęba. Zęby długo wyciszane lekami przeciwbólowymi i leczenia kanałowe przerwane w połowie to najczęstsze punkty wyjścia.
- 02
Rany po ekstrakcji i zabiegach
Po trudnej ekstrakcji powierzchnia kości pozostaje jakiś czas odsłonięta. Tam, gdzie higiena jamy ustnej szwankuje, a palenie trwa, stan zapalny, który powinien pozostać powierzchowny, może zajść głębiej w kość.
- 03
Złamanie szczęki i uraz
Kiedy linia złamania otwiera się do jamy ustnej, kość wchodzi w bezpośredni kontakt z żyjącymi tam bakteriami. Złamanie zespolone późno albo pozostawione ruchome ułatwia zagnieżdżenie się zakażenia.
- 04
Stany osłabiające odporność kości
Niewyrównana cukrzyca, leczenie osłabiające układ odpornościowy, intensywne palenie i przebyta radioterapia tej okolicy zmniejszają ukrwienie kości; na tym gruncie zakażenie zagnieżdża się łatwiej.
Jak przebiega?
- Ostre
Pierwsze dni i tygodnie
Ból narasta szybko; mogą mu towarzyszyć gorączka, obrzęk twarzy i ogólne złe samopoczucie. Jeśli na tym etapie pojawi się drętwienie dolnej wargi, przyjmuje się, że ciśnienie w kości rośnie. W badaniu obrazowym zmiany mogą nie być jeszcze wyraźne.
- Przewlekłe
Cichy przebieg rozłożony na miesiące
Silny ból słabnie i ustępuje miejsca tępej dolegliwości. W dziąśle tworzy się kanał odpływowy, który od czasu do czasu otwiera się i zamyka. Na zdjęciu rentgenowskim kość wygląda nieregularnie i plamiście.
- Sekwestr
Oddzielający się martwy fragment kości
Obumarły fragment kości oddziela się od otaczającej tkanki i można go wyczuć pod dziąsłem jako twardą, szorstką krawędź. Gojenie nie jest zakończone, dopóki ten fragment nie zostanie usunięty.
- Rozprzestrzenienie
Otwarcie do przestrzeni sąsiednich
Zakażenie może rozprzestrzenić się w przestrzenie między mięśniami i w dół w stronę szyi. Niemożność otwarcia ust, trudność z przełykaniem i gorączka to objawy tego etapu; ocena szpitalna nie czeka.
Jak się to leczy?
Rozpoznanie stawia się badaniem klinicznym, zdjęciem panoramicznym i najczęściej tomografią komputerową. Ząb będący źródłem leczy się albo usuwa; usunięcie zakażonej i martwej kości to zadanie chirurgii szczękowo-twarzowej. Pobranie z tej okolicy materiału i wykonanie posiewu pozwala wybrać właściwy antybiotyk.
Leczenie antybiotykiem nie jest w tym stanie krótką kuracją. Może być potrzebny program rozłożony na tygodnie, rozpoczęty dożylnie i kontynuowany doustnie. Wybór leku, dawka i długość kuracji to decyzje lekarza chorób zakaźnych; o tym, czy potrzebna jest hospitalizacja, również decyduje się w szpitalu.
Rola lekarza dentysty w tym obrazie polega na znalezieniu źródła, współpracy ze szpitalem przy pobieraniu materiału i zabiegu oraz przebudowaniu planu protetycznego albo implantologicznego po zakończeniu gojenia. Przeczekiwanie z lekami przeciwbólowymi i samą receptą na antybiotyk pozwala utracie kości narastać.
- Narastający obrzęk twarzy albo okolicy pod żuchwą razem z gorączką
- Świeżo rozpoczęte drętwienie dolnej wargi albo brody
- Coraz mniejsze otwarcie ust i trudność z przełykaniem
- Stale wypływająca z dziąsła ropa i przeświecająca kość
Jak temu zapobiegać?
- Nie przedłużaj sprawy zębów z zakażeniem przy wierzchołku korzenia; im dłużej odkłada się decyzję między leczeniem kanałowym a ekstrakcją, tym bliżej kości dochodzi zakażenie.
- Stosuj się do zaleceń pozabiegowych po ekstrakcji albo operacji i przyjdź na wizytę kontrolną.
- W cukrzycy stabilność poziomu cukru wprost wpływa na przebieg zakażenia w jamie ustnej; nie zaniedbuj kontroli lekarskich.
- Rzucenie palenia to jeden z pierwszych kroków rozstrzygających o tym, jak dobrze goi się kość.
Najczęstsze pytania
- Czy sam antybiotyk wystarczy?
- Najczęściej nie. Lek nie dociera w dostatecznej ilości do obumarłej części kości; dopóki nie usunie się zęba będącego źródłem i martwej kości, należałoby oczekiwać powrotu zakażenia. Antybiotyk dopełnia tu chirurgiczne opracowanie, a nie zastępuje go.
- Czy zapalenie kości i szpiku oraz suchy zębodół to to samo?
- Nie. Suchy zębodół to wczesna utrata skrzepu z zębodołu po ekstrakcji; zaczyna się w ciągu kilku dni, nie daje gorączki i wyraźnie ustępuje po założeniu opatrunku. W zapaleniu kości i szpiku zakażenie zagnieździło się w kości, a zmiany w jej strukturze widać w badaniu obrazowym.
- Czy po wygojeniu można tam wprowadzić implant?
- Ocenia się to, gdy kość się wygoi, a kontrolne zdjęcia będą prawidłowe. Jeśli kości jest dość, a jej ukrwienie jest dobre, tę możliwość można omówić. Decyzja podejmowana jest indywidualnie w trakcie badania i nie da się jej podać z góry.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.