Bu ne demek?
Gıcırdatma, uykuda çiğneme kaslarının ritmik biçimde kasılmasıyla ortaya çıkar. Alt çene bu sırada sağa sola kayar ve dişlerin yan yüzeyleri birbirine sürtünür; duyulan ses buradan gelir. Uykuda olduğunuz için bunu hissetmezsiniz, bu yüzden belirtiyi size çoğu zaman başka biri söyler.
Sesin varlığı, sıkmayı gıcırdatmadan ayıran ayrıntıdır. Diş sıkmada çene yerinde durur ve kuvvet yukarıdan aşağıya uygulanır; sürtünme olmadığı için ses de çıkmaz. Bu nedenle kimsenin duymaması sıkma olmadığı anlamına gelmez. İkinci bir ayrıntı: sesin yüksekliği hasarın ölçüsü değildir. Ne kadar zarar oluştuğu kulakla değil, diş yüzeylerindeki düzleşme, kırılan dolgu ve kaplama kenarları ve artan hassasiyetle anlaşılır.
Aşınma bu tablonun geri alınamayan yanıdır. Mine yeniden yapılmaz; kaybolan kalınlığın geri gelmesi beklenmez, bu yüzden değerlendirmenin amacı kalanı korumaktır. Gıcırdatma ayrıca uykuda solunumun bozulduğu anların ardından sıklaşabildiği için, ses sorgulanırken horlama, tanıklı nefes duraklaması ve sabah ağız kuruluğu birlikte sorulur.
Gece gıcırdatmanın tek bir nedeni yoktur; kasın gece boyunca çalışması, uykudaki solunum ve mideden gelen asit aynı tabloya katkı verebilir. Aşağıdaki başlıklar sıralama değil, muayenede birlikte ele alınan olasılıklardır.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- Sesi bir iki gece telefonla kaydedin; gıcırdatmanın gerçekten olup olmadığı ve gece içinde ne sıklıkta tekrarladığı böyle daha net görülür. Kaydı muayeneye getirin.
- Eczaneden ya da internetten alınan, sıcak suda şekillendirilen hazır koruyucuları kendi başınıza kullanmayın; ölçüyle yapılmayan bir plak dişleri yerinden oynatabilir ve kapanışınızı değiştirebilir.
- Aşınmış dişleri görüntü kaygısıyla kaplatmak için acele etmeyin; gıcırdatma sürerken yapılan yeni yüzeyler de aynı yolla zarar görebilir.
- Çeneyi güne hazırlamak amacıyla sakız çiğneyip kasları çalıştırmayın; gece boyunca zaten kasılmış bir kasa gündüz eklenen yük ağrıyı artırabilir.
- Sesi duyan kişi, gıcırdatma sırasında nefesinizin durduğunu ya da boğulur gibi olduğunuzu söylüyorsa
- Sabah ağzınızı açamıyor, çeneniz kilitleniyor ya da açıklık iki parmak genişliğinin altına düştüyse
- Kısa süre içinde bir diş belirgin biçimde kırıldıysa veya sallanmaya başladıysa
- Gündüz de, farkında olmadan çenenizde ya da dilinizde durduramadığınız hareketler başladıysa
- Ses yeni bir ilaca başladıktan sonra ortaya çıktıysa; ilacınızı kendiniz bırakmayın, yazan hekime danışın
Sık sorulan sorular
- Gece plağı gıcırdatmayı durdurur mu?
- Gece plağının görevi dişleri korumaktır; gıcırdatmanın kendisini ortadan kaldırması beklenmez. Kasların gece kasılması sürebilir, ama kuvvet plak üzerine dağılır ve aşınmanın ilerlemesi ile kırık riski azalabilir. Plağın türü, kalınlığı ve hangi çeneye yapılacağı muayeneyle belirlenir. Uykuda solunum sorunu düşündüren bulgular varsa, plak kararından önce bu yönün değerlendirilmesi istenebilir.
- Aşınan dişlerim kendiliğinden düzelir mi?
- Düzelmez. Mine, kemik gibi kendini yenileyen bir doku değildir; kaybolan kalınlığın geri gelmesi beklenmez. Bu yüzden ölçü, dişlerin eski hâline dönmesi değil, kaybın durup durmadığıdır. Aşınma fotoğraf ya da ağız içi kayıtla belirli aralıklarla karşılaştırılarak izlenebilir; ilerleme sürüyorsa nedenin yeniden gözden geçirilmesi gerekir.
- Bu tamamen stresten mi kaynaklanıyor?
- Stres sık anılan etkenlerden biridir, ama tek belirleyici olarak görülmez. Uykuda solunumun bozulması, mideden yemek borusuna gelen asit, alkol ve sigara kullanımı ile bazı ilaçlar da bu tabloyla birlikte anılır. Yalnızca stresi hedefleyen bir yaklaşım, altta yatan uyku ya da mide kaynaklı bir nedeni gözden kaçırabilir; bu yüzden sorgulama tek başlıkta bırakılmaz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.