Bu ne demek?
Ağzın köşesi cilt ile mukozanın buluştuğu bir kıvrımdır ve konuşurken, yemek yerken sürekli hareket eder. Bu kıvrım derinleşirse içine dolan tükürük kuruyamaz. Sürekli ıslak kalan cilt yumuşar ve çatlar; çatlaktan içeri, ağızda zaten bulunan mayalar ve bakteriler yerleşir. Nemli oluk onlar için elverişli bir ortam olduğu için köşe bir türlü kapanmaz. Ağız geniş açıldığında yanma, sabahları hafif kanama ve kabuklanma bu yüzden olur.
Bu tabloyu dudak kuruluğundan ayıran ayrıntı yeri ve yönüdür. Sıradan dudak çatlaması dudağın tüm yüzeyini tutar, kuru ve pul pul bir görüntü verir, soğukta ve rüzgârda artar, nemlendirici ile belirgin biçimde düzelir. Burada anlatılan sorun ise yalnızca iki köşededir, sıklıkla her iki yanda birdendir, kuru değil ıslaktır ve nemlendirici çoğu zaman fayda etmez; çünkü nedeni kuruluk değil, tersine sürekli nemdir. Uçuk da köşeye oturabilir, ama uçuk karıncalanmayla başlar, küme hâlinde kabarcık yapar ve on gün içinde kabuklanıp kapanır; köşe çatlağı ise haftalarca sürer ve yemek yeme, esneme gibi hareketlerle yeniden açılır.
Çatlağın sürmesinde yüzün alt bölümünün yüksekliği belirleyici olabilir. Arka dişler kaybedildiğinde ya da protez aşındığında veya olması gerekenden alçak yapıldığında çene buruna yaklaşır, köşedeki kıvrım derinleşir ve tükürük orada kalıcı olarak birikir. Bu nedenle kapanış yüksekliğinin ve protez uyumunun gözden geçirilmesi doğrudan bu şikâyetle ilgilidir. Demir, B12 ve folat düşüklüğü, kan şekeri yüksekliği, uykuda ağızdan salya akması, dudak yalama alışkanlığı ve ağızdan soluma da tabloyu sürdüren etkenler arasında sayılır. Çocuklarda ve gençlerde en sık karşılaşılan neden dudak yalamadır.
Ağız kenarındaki çatlağın arkasında çoğu zaman tek bir neden değil, birkaç etkenin üst üste binmesi vardır. Aşağıdaki başlıklar bu etkenleri ve benzer görünen tabloları toplar.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- Dudak kenarlarını dilinizle ıslatma alışkanlığından vazgeçmeye çalışın; ıslaklık bu çatlağın nedenidir, çaresi değildir.
- Protez kullanıyorsanız her gece çıkarıp fırça ve suyla temizleyin, kuru kalacağı bir kapta bekletin; protezin üzerinde biriken tabaka köşedeki yaraya kaynaklık edebilir.
- Yakınlarınızdan artan mantar kremi, kortizonlu merhem ya da antibiyotikli pomatları rastgele sürmeyin; köşedeki etken değiştikçe uygun yaklaşım da değişir.
- Aynı dönemde halsizlik, solukluk, dilde yanma ya da sık aft da varsa bunları hekime söyleyin; bu şikâyet tek başına değerlendirilmeyebilir.
- Çatlak iki haftadır iyileşmiyor ya da giderek derinleşiyorsa.
- Yara ağız köşesinden yanak derisine doğru yayılıyor ya da kenarları sertleşiyorsa.
- Kızarıklık, şişlik ve ağrı artıyor, ateşiniz çıktıysa.
- Aynı dönemde ağız kuruluğuna göz kuruluğu da eklendiyse.
- Dudağın kendi üzerinde, köşeden bağımsız, iyileşmeyen ve kabuk bağlayıp yeniden açılan ayrı bir yara varsa.
Sık sorulan sorular
- Vitamin eksikliğim mi var, tetkik yaptırmalı mıyım?
- Demir, B12 ve folat düşüklüğü bu tabloda araştırılan başlıklardandır, özellikle çatlak iki yanda birden ve tekrarlayıcı ise. Ancak hangi tetkikin isteneceğine ve sonucun nasıl değerlendirileceğine hekim karar verir. Kendi başınıza takviyeye başlamak sonucu bulanıklaştırabilir ve gerçek nedeni gizleyebilir.
- Dudak kremi neden işe yaramıyor?
- Çünkü sorun kuruluk değil, köşenin sürekli ıslak kalmasıdır. Nemlendirici bu ıslaklığı köşede tutarak durumu bazen sürdürür. Nemi dışarıda tutan koruyucu bir merhem yardımcı olabilir, ama kıvrımın neden derinleştiği ve orada hangi etkenin ürediği ele alınmadan kalıcı bir düzelme genellikle beklenmez.
- Protezimin bununla ilgisi olabilir mi?
- Olabilir. Protez zamanla aşınır ya da baştan olması gerekenden alçak yapılmış olabilir; bu durumda çene kapanırken buruna fazla yaklaşır ve ağız köşesindeki kıvrım derinleşir. Ayrıca protezin üzerinde biriken tabaka köşeye sürekli kaynak oluşturabilir. Bu iki nokta muayenede birlikte değerlendirilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.