Co to jest?
Stomatopatia protetyczna to zaczerwienienie i stan zapalny błony śluzowej jamy ustnej w miejscu, gdzie leży proteza ruchoma. Zaczerwienienie zwykle pokrywa dokładnie ten obszar, który zakrywa proteza, i najczęściej występuje w szczęce, na podniebieniu. Zaskakujące jest to, że zwykle nie boli, więc większość osób zauważa je tylko wtedy, gdy wyjmie protezę i spojrzy w lustro.
Nie stoi za tym jedna przyczyna. Warstwa płytki narastająca na powierzchni protezy, błona śluzowa pod akrylem nigdy nieopłukiwana śliną i w dużej części przypadków rozrost grzyba działają razem. To więc nie tyle problem materiału protezy, ile środowiska między protezą a błoną śluzową pod nią.
Nie należy mylić tego z odleżyną, która powstaje pod protezą w jednym punkcie. Odleżyna jest ograniczona, bolesna i zwykle leży przy twardej krawędzi protezy. W stomatopatii protetycznej szeroki obszar czerwienieje równomiernie, a bólu nie należy oczekiwać. Oba stany mogą też występować w tych samych ustach jednocześnie.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Noszenie protezy także w nocy
Kiedy proteza pozostaje w ustach dwadzieścia cztery godziny na dobę, błona śluzowa pod nią nie może być oczyszczana przez ślinę i nigdy nie zostaje odsłonięta. Niewyjmowanie protezy na noc to najsilniejsza pojedyncza przyczyna tego stanu; może dawać zaczerwienienie nawet u osób, które regularnie ją czyszczą.
- 02
Brak szczotkowania powierzchni protezy
Akryl to powierzchnia porowata, a warstwa płytki na niej nie schodzi po opłukaniu wodą. Bez mechanicznego czyszczenia szczoteczką warstwa ta z dnia na dzień grubieje. Mocne szorowanie pastą do zębów też nie jest odpowiedzią, bo rysuje powierzchnię i otwiera nowe miejsca, w których płytka może się czepiać.
- 03
Proteza, która przestała pasować
Z upływem lat kość szczęki się zmniejsza, proteza przestaje właściwie leżeć i rusza się przy żuciu. Powstające szpary ułatwiają osadzanie się płytki, a tarcie dodatkowo drażni błonę śluzową. Ten obraz jest częsty w protezach, których od dawna nie podścielano.
- 04
Rzeczy obniżające odporność
Suchość w ustach, niewyrównana cukrzyca, wziewne sterydy przyjmowane drogą oddechową, niedawno stosowane antybiotyki o szerokim spektrum i palenie ułatwiają namnażanie się grzyba. Przy ich obecności zaczerwienienie może nie ustąpić po samej poprawie czyszczenia.
Jak przebiega?
- Typ 1
Punktowe zaczerwienienie
Na podniebieniu pojawiają się rozsiane czerwone punkty wielkości ukłucia szpilki. Obszar nie jest rozległy i nie ma objawów; zwykle wychwytuje się to na rutynowej kontroli.
- Typ 2
Rozlane, płaskie zaczerwienienie
Cały obszar, na którym leży proteza, jest równomiernie czerwony, a jego granica pokrywa się z protezą. To typ spotykany najczęściej; może mu towarzyszyć łagodne pieczenie albo dyskomfort narastający przy założonej protezie.
- Typ 3
Brodawkowaty (ziarnisty) wygląd podniebienia
Na środku podniebienia rozwija się szorstka powierzchnia złożona z małych uniesionych grudek. Widuje się to w przypadkach długo zaniedbanych i nie należy oczekiwać, że ustąpi całkowicie po samej poprawie higieny.
Jak się to leczy?
Pierwszym krokiem jest przywrócenie błonie śluzowej czasu odpoczynku. Wyjmuj protezę każdej nocy, czyść ją mechanicznie miękką szczoteczką i środkiem przeznaczonym do protez, a przechowuj tak, jak opisał lekarz dentysta. Raz dziennie przetrzyj też podniebienie miękką szczoteczką albo wilgotnym gazikiem; błona śluzowa potrzebuje tego czasu bez przykrycia, żeby się odbudować.
Drugim krokiem jest sama proteza. Protezę, która przestała pasować, się podściela, weryfikuje zwarcie, wygładza pęknięte i szorstkie powierzchnie, a w razie potrzeby wymienia. Bez tej korekty, przy leczeniu samymi lekami, oczekiwanym wynikiem jest powrót zaczerwienienia w krótkim czasie.
Jeśli uznaje się rozrost grzyba za prawdopodobny, lekarz dentysta może przepisać lek przeciwgrzybiczy stosowany w jamie ustnej; nakłada się go zarówno na błonę śluzową, jak i na powierzchnię protezy. Nie zaczynaj tego leku samodzielnie. Zaczerwienienie, które mimo dobrej higieny i korekty protezy nie ustąpiło w ciągu kilku tygodni, ocenia się ponownie, bo może tłumaczyć je coś innego.
- Jeśli zaczerwienienie nie ustąpiło w ciągu kilku tygodni nawet po uporządkowaniu higieny, wymaga ponownej oceny.
- Powstanie w miejscu leżenia protezy obszaru stwardniałego, uniesionego albo łatwo krwawiącego nie jest oczekiwane.
- Biała albo czerwona plama, której nie da się zetrzeć, pojawiająca się na obszarze niezakrytym protezą, wymaga oceny.
Jak temu zapobiegać?
- Wyjmuj protezę każdej nocy; pozostawienie błony śluzowej odsłoniętej na kilka godzin to część postępowania, która wyprzedza jakikolwiek lek.
- Codziennie czyść protezę mechanicznie miękką szczoteczką; moczenie w wodzie albo w roztworze tabletki samo nie wystarcza.
- Raz dziennie czyść też podniebienie i język miękką szczoteczką albo wilgotnym gazikiem.
- Kontroluj protezę co najmniej raz w roku; wraz ze zmianami kości dopasowanie protezy cicho się pogarsza.
Najczęstsze pytania
- Czy pozostawianie protezy na noc jest naprawdę problemem?
- Tak. Proteza pozostawiona na noc uniemożliwia oczyszczanie błony śluzowej pod nią przez ślinę i pozwala warstwie płytki rosnąć bez przerwy. Większość osób zgłaszających się z tym obrazem nosi protezę także w nocy. Wyjmowanie protezy na noc to ta część postępowania, która wyprzedza jakikolwiek lek.
- Jeśli zaczerwienienie nie boli, czy nadal wymaga leczenia?
- Bezbolesność nie oznacza, że problem sam ustąpił. Błona śluzowa ze stanem zapalnym może z czasem grubieć, może przygotować grunt do pękania kącików ust i utrudnia dopasowanie nowej protezy. Opóźnia też zauważenie czegokolwiek innego, co może stać za zaczerwienieniem.
- Czy tabletki do czyszczenia protez wystarczają same?
- Tabletki pomagają chemicznie, ale nie zdejmują warstwy płytki mechanicznie; bez szczotkowania nie wystarczają. Zapytaj lekarza dentystę, który produkt jest odpowiedni do protezy z elementami metalowymi. Rozwiązania takie jak wrzątek i domowy wybielacz mogą uszkodzić materiał protezy.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.