Co to jest?
Porażenie Bella to jednostronna utrata czynności nerwu twarzowego, czyli nerwu poruszającego mięśniami mimicznymi. Traci się siłę, a nie czucie: brew się nie unosi, oko nie domyka się do końca, kącik ust opada i nie da się gwizdnąć. Uczucie zdrętwienia policzka bierze się z niedziałania mięśni.
Pierwsze zdanie tej strony musi być ostrzeżeniem. U każdego, komu twarz nagle opadła, najpierw wyklucza się udar. W porażeniu Bella zajęte jest również czoło i nie da się podnieść brwi, natomiast w udarze czoło jest najczęściej oszczędzone. Tego rozróżnienia nie możesz dokonać ani ty, ani osoba, która jest przy tobie; dokonuje się go w szpitalu badaniem i, gdy trzeba, badaniami obrazowymi.
W porażeniu Bella objawy osadzają się w ciągu godzin i na ogół sięgają największego nasilenia w ciągu jednego do trzech dni. Za odpowiedzialne uznaje się ściśnięcie nerwu przez obrzęk wewnątrz wąskiego kanału kostnego. U większości osób należy oczekiwać wyraźnej poprawy, ale ponieważ rozpoczęcie leczenia w pierwszych dniach wpływa na wynik, nie należy tracić czasu.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Wirus reaktywujący się u nasady nerwu
Mechanizmem, przy którym zatrzymuje się najczęściej, jest przebudzenie się w zwoju nerwowym wirusa z rodziny opryszczki. Ta reaktywacja sprawia, że nerw puchnie, a potem zostaje ściśnięty w swoim wąskim kanale kostnym.
- 02
Ucisk wywołany obrzękiem
Nerw twarzowy przechodzi przez wąski kanał kostny w podstawie czaszki. Obrzęknięty nerw nie znajduje tam miejsca, żeby się rozszerzyć, i przewodzenie ustaje; dlatego objawy osadzają się w ciągu godzin.
- 03
Inne stany dające podobny obraz
Półpasiec ucha, zapalenie ucha środkowego, zakażenia przenoszone przez kleszcze, uraz, cukrzyca i zmiany rozrostowe w tej okolicy mogą wyglądać tak samo. Porażenie Bella nazywa się tak dopiero po ich wykluczeniu.
- 04
Czynniki uznawane za przygotowujące podłoże
Często zgłaszane są zmęczenie, brak snu, silne napięcie, ciąża i wychłodzenie. Nie ma dowodu, że wywołują to wprost; uznaje się je za czynniki usposabiające.
Jak przebiega?
- Pierwsze 72 godziny
Okres osadzania się
Utrata siły szybko narasta i sięga największego nasilenia. To także okno, w którym trzeba podjąć decyzję o leczeniu, więc szukania pomocy się nie odkłada.
- 1–3 tygodnie
Okres zastoju
Twarz jest w dużej mierze nieruchoma. Ponieważ oko się nie zamyka, ryzyko wysuszenia i uszkodzenia rogówki jest w tym okresie największe; nie wolno zaniedbać pielęgnacji oka.
- 3 tygodnie–3 miesiące
Powrót ruchu
U większości osób ruch mięśni wraca kawałek po kawałku. Najpierw brew i okolica oka, potem wyraźniejszy staje się ruch kącika ust.
- Po 3 miesiącach
Okres objawów resztkowych
U części osób może zostać lekka asymetria, ruchy towarzyszące, takie jak ciągnięcie kącika ust przy zamykaniu oka, albo łzawienie oka w trakcie jedzenia.
Jak się to leczy?
Lekarz dentysta tego stanu nie leczy. Kiedy jedna strona twarzy opada, miejscem, do którego należy się zgłosić tego samego dnia, jest oddział ratunkowy albo poradnia neurologiczna. Pilność ma dwa powody: wykluczenie udaru i rozpoczęcie leczenia lekami w pierwszych dniach. Zadaniem gabinetu jest rozpoznać ten obraz, zapisać godzinę początku objawów i skierować bez tracenia czasu.
W szpitalu przeprowadza się badanie neurologiczne, sprawdza ucho i przewód słuchowy pod kątem wysypki półpaścowej i, gdy trzeba, zleca badania obrazowe. Decyzja o leczeniu należy do lekarza; wcześnie można rozpocząć kortykosteroid, a w wybranych przypadkach dołożyć lek przeciwwirusowy. Nie przyjmuj leków z własnej decyzji i nie przerywaj w połowie otrzymanego leczenia.
Oko, które się nie domyka, to osobne hasło, a zaniedbane może prowadzić do uszkodzenia rogówki. Sztuczne łzy, zakrywanie oka na noc i ochrona przed wiatrem stosuje się tak, jak opisze lekarz. W czasie powrotu do sprawności można zalecić ćwiczenia twarzy i fizjoterapię. Szyny nocne, leki przeciwbólowe i zabiegi stosowane w gabinecie stomatologicznym nie mają w tym stanie miejsca.
- Opadnięcie twarzy razem z osłabieniem ręki, zaburzeniem mowy albo utratą równowagi
- Możliwość normalnego zmarszczenia czoła, czyli brew unosząca się swobodnie po zajętej stronie
- Silny ból głowy, gorączka, sztywność karku albo splątanie obok tego
- Pęcherzyki na małżowinie usznej, silny ból ucha albo nagły ubytek słuchu
Jak temu zapobiegać?
- Zapisz godzinę w chwili, gdy zauważysz asymetrię twarzy; to, kiedy zaczęły się objawy, wykorzystuje się wprost w decyzji o leczeniu.
- Nie zaklejaj niedomykającego się oka własnym sposobem; naucz się od lekarza, jak należy prowadzić pielęgnację oka, i utrzymuj ją.
- Utrzymuj kontrolę cukrzycy i ciśnienia; niekontrolowana cukrzyca może wpływać zarówno na ryzyko, jak i na powrót do sprawności.
- Jeśli jest ból ucha, pęcherzyki albo zmiana słuchu, powiedz o tym lekarzowi osobno; ten objaw może zmienić plan leczenia.
Najczęstsze pytania
- Czy mogę w domu ustalić, czy to udar, czy porażenie Bella?
- Nie. Są objawy rozróżniające, takie jak ruch czoła, ale to objawy badania i same nie wystarczą do rozstrzygnięcia. Każdy, komu twarz nagle opadła, musi być oceniony w szpitalu tego samego dnia; czekanie może kosztować czas, którego nie da się odzyskać.
- Czy moja twarz wróci do dawnego stanu?
- U większości osób należy oczekiwać wyraźnej poprawy, ale jak długo to potrwa i jak daleko pójdzie, różni się między ludźmi i nie da się tego powiedzieć z góry. U części osób może zostać lekka asymetria albo towarzyszące ruchy mimowolne. W tym procesie znaczenie mają wcześnie rozpoczęte leczenie i regularna obserwacja.
- Czy leczenie stomatologiczne może wywołać porażenie nerwu twarzowego?
- Po znieczuleniu w żuchwie roztwór może dojść do gałęzi nerwu twarzowego i wywołać czasowe osłabienie twarzy trwające kilka godzin; ustępuje ono, gdy znieczulenie przestaje działać. Nie należy mylić tego z porażeniem nerwu twarzowego, które pojawia się samo i trwa dniami, a w obu przypadkach powiedz o tym lekarzowi dentyście.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.