Co to jest?
Węzły chłonne to małe stacje odpornościowe filtrujące płyn odpływający z tkanek. W obrębie głowy i szyi są ich setki; te pod żuchwą i w górnej części szyi drenują okolicę obsługiwaną przez zęby, dziąsła, język i migdałki. Kiedy w tej okolicy zaczyna się stan zapalny, węzeł rośnie i staje się tkliwy. Nazywa się to odczynowym powiększeniem węzła chłonnego.
Węzeł odczynowy jest zwykle miękki albo średnio twardy, przesuwa się przy nacisku palcem, boli przy dotyku i najczęściej nie przekracza dwóch centymetrów. Pojawia się w ciągu kilku dni od rozpoczęcia źródła. Źródłem może być próchnica dochodząca do nerwu zęba, ropień przy wierzchołku korzenia, stan zapalny wokół częściowo wyrżniętego zęba mądrości, zaawansowana choroba dziąseł albo zakażenie górnych dróg oddechowych.
Sam węzeł nie jest chorobą, jest odpowiedzią. Po wyleczeniu źródła węzeł się zmniejsza, ale to zmniejszanie zajmuje raczej tygodnie niż dni, a małą pozostałość można wyczuwać jeszcze miesiącami. Węzeł, który dalej rośnie, twardnieje, przy nacisku pozostaje przyrośnięty do otaczającej tkanki zamiast się przesuwać i nie daje bólu, wymaga innej oceny.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Zakażenia zębów i dziąseł
Próchnica dochodząca do nerwu zęba, ropień powstający przy wierzchołku korzenia albo zaawansowana choroba dziąseł mogą powodować obrzęk węzłów pod żuchwą, które drenują tę okolicę. Węzeł najczęściej jest po tej samej stronie co zajęty ząb.
- 02
Stan zapalny wokół zęba mądrości
Pod kapturkiem dziąsła leżącym nad częściowo wyrżniętym zębem mądrości zbierają się bakterie. Ten powtarzający się stan zapalny to jedna z częstych przyczyn jednostronnego węzła pod żuchwą i jednostronnego bólu gardła.
- 03
Zakażenia gardła i górnych dróg oddechowych
Angina, zapalenie gardła i zakażenia wirusowe często powodują obrzęk węzłów na szyi. Tutaj obrzęk jest zwykle obustronny, towarzyszą mu wysoka gorączka i ból gardła, a ustępuje wraz z zakażeniem.
- 04
Afty i zakażenia skóry
Powierzchowne problemy, takie jak afta, odleżyna pod protezą, opryszczka na wardze albo zakażony mieszek włosowy na twarzy, również mogą pobudzić węzły w tej samej okolicy. Wraz z ustąpieniem źródła ustępuje i węzeł.
Jak przebiega?
- 1
Odczyn
W dniach po rozpoczęciu zakażenia źródłowego węzeł rośnie, boli przy dotyku, a skóra nad nim wygląda prawidłowo. Na tym etapie objawy wywołuje zwykle nie węzeł, lecz źródło.
- 2
Leczenie źródła
Po przeprowadzeniu leczenia zęba albo dziąsła węzeł przestaje rosnąć. Tkliwość zwykle odpuszcza w ciągu kilku dni; wielkość węzła nie zmienia się w tym samym tempie.
- 3
Ustępowanie
Węzeł zwykle zmniejsza się w ciągu dwóch do sześciu tygodni. Mała, przesuwalna pozostałość, którą nadal wyczuwasz, może utrzymać się dłużej, a sama nie oznacza, że leczenie zawiodło.
- 4
Węzeł, który nie ustępuje
Węzeł, który po trzech albo czterech tygodniach się nie zmniejszył, dalej rośnie, twardnieje albo przywiera do otaczającej tkanki, nie jest już uznawany za odczynowy. W tym momencie ocena wychodzi poza stomatologię.
Jak się to leczy?
Leczenie kieruje się na źródło, nie na sam węzeł. Powiększonego węzła chłonnego nie opróżnia się ani nie usuwa. Lekarz dentysta szuka źródła: badaniem i zdjęciami rentgenowskimi ocenia próchnicę, zakażenie przy wierzchołku korzenia, chorobę dziąseł albo stan zapalny wokół zęba mądrości. Jeśli źródło się znajdzie, w grę wchodzi leczenie kanałowe, ekstrakcja, opróżnienie zbiornika ropy albo leczenie dziąseł.
Nie każdy powiększony węzeł wymaga antybiotyku. Ta decyzja zależy od rodzaju źródła i całości obrazu, a nie od wielkości węzła; antybiotyk podany bez zajęcia się źródłem najczęściej łagodzi objawy tylko na jakiś czas. Zapisanie, jak duży był węzeł w dniu pierwszego badania i po której stronie, daje prawdziwą informację na kolejnej kontroli.
Jeśli w jamie ustnej ani na zdjęciach nie da się znaleźć wyjaśniającego źródła albo jeśli węzeł nie ustępuje w oczekiwanym czasie, rola lekarza dentysty się tu kończy. Od tego momentu sprawa należy do laryngologa albo internisty; o badaniach krwi, USG i w razie potrzeby pobraniu materiału decyduje tamten lekarz. Wkładem gabinetu stomatologicznego jest ocena i wykluczenie przyczyn pochodzących z jamy ustnej oraz przekazanie wyników na piśmie.
- Jeśli węzeł szybko rośnie w ciągu kilku dni, a skóra nad nim czerwienieje i jest ciepła
- Jeśli dno jamy ustnej twardnieje albo przełykanie lub oddychanie staje się trudne
- Jeśli dołączyły wysoka gorączka, dreszcze i ogólne złe samopoczucie
- Jeśli węzeł utrzymuje się dłużej niż trzy tygodnie, twardnieje, nie przesuwa się i nie daje bólu
Jak temu zapobiegać?
- Lecz próchnicę i krwawiące dziąsła, nie czekając na pojawienie się bólu.
- Jeśli okolica częściowo wyrżniętego zęba mądrości puchnie raz za razem, nie odkładaj jej oceny.
- Dokończ leczenie kanałowe przerwane w połowie, bo ból ustał.
- Zapisz datę pierwszego zauważenia węzła i po której stronie się znajduje; to informacja, która najbardziej pomaga na kontroli.
Najczęstsze pytania
- Czy powiększony węzeł zniknie sam?
- Jeśli źródłem jest przejściowe zakażenie, zwykle zmniejsza się w ciągu kilku tygodni. Jeśli źródło leży po stronie zęba albo dziąsła i pozostaje nieleczone, należy oczekiwać, że węzeł zostanie na miejscu. Odpowiedź zależy więc nie od samego węzła, lecz od tego, czym okaże się źródło.
- Czy bezbolesny węzeł jest poważniejszy niż bolesny?
- Sam ból nie dzieli obrazu na dobry i zły. Węzły, które pojawiają się szybko, bolą i przesuwają się pod palcem, są jednak najczęściej odpowiedzią na stan zapalny. Bezbolesny węzeł obecny od dawna, stwardniały i przyrośnięty do otaczającej tkanki wymaga osobnej oceny, a ta ocena nie należy do stomatologii.
- Czy nie należałoby zlecić USG albo badania krwi?
- Ta decyzja nie należy do lekarza dentysty. Kiedy w jamie ustnej znajdzie się wyjaśniające źródło, a węzeł ustępuje w oczekiwanym czasie, dalsze badania najczęściej nie są potrzebne. Jeśli źródła nie da się znaleźć albo węzeł nie ustępuje, decyzję o ich zleceniu pozostawia się odpowiedniemu lekarzowi.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.