Co to jest?
Angina Ludwiga to rozprzestrzeniające się zakażenie tkanek miękkich obejmujące trzy przestrzenie dna jamy ustnej: pod językiem, pod żuchwą i pod brodą, po obu stronach jednocześnie. Nie gromadzi się w jednym punkcie, jak klasyczny ropień; obrzęk jest twardy, po uciśnięciu nie zostawia dołka i nie ma wyraźnego brzegu. Dlatego nie traci się czasu na szukanie kieszeni do opróżnienia.
Źródłem prawie zawsze jest ząb. Wierzchołki korzeni dolnego drugiego i trzeciego trzonowca leżą poniżej linii przyczepu mięśnia podtrzymującego dno jamy ustnej, więc zakażenie przy jednym z tych wierzchołków może przejść wprost do przestrzeni pod żuchwą. Tą samą drogą mogą pójść stan zapalny wokół częściowo wyrżniętego zęba mądrości i zakażenia rozwijające się po ekstrakcji.
Obraz ten czyni poważnym kierunek, w którym idzie obrzęk. Gdy dno jamy ustnej się podnosi, język jest popychany w górę i do tyłu; mowa staje się stłumiona, śliny nie da się przełknąć, a człowiek siedzi pochylony do przodu, żeby swobodnie oddychać. Ponieważ drogi oddechowe mogą się zwężać, nie prowadzi się tego ambulatoryjnie i leczenie toczy się w szpitalu.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Zakażenie przy wierzchołku korzenia dolnego zęba bocznego
Nieleczona głęboka próchnica albo obumarły nerw zęba tworzą zakażenie przy wierzchołku korzenia. W dolnych zębach bocznych jednym z kierunków, w które to zakażenie może się skierować, jest wprost dno jamy ustnej.
- 02
Położenie wierzchołków korzeni wobec linii mięśnia
Wierzchołki korzeni leżące poniżej linii przyczepu mięśnia podtrzymującego dno jamy ustnej odprowadzają zakażenie raczej w stronę szyi niż do jamy ustnej. Ten szczegół anatomiczny tłumaczy, dlaczego obraz zaczyna się w zębie, a ujawnia pod żuchwą.
- 03
Zakażenie po ekstrakcji albo zabiegu
Obrzęk, który po ekstrakcji albo zabiegu chirurgicznym w dolnym odcinku bocznym miał ustąpić, a zamiast tego znów zaczyna narastać, może ostrzegać o zakażeniu tych przestrzeni. Sama zmiana kierunku jest ważną informacją.
- 04
Stany obniżające odporność
Niewyrównana cukrzyca, leczenie osłabiające układ odpornościowy i choroby pogarszające stan ogólny mogą przygotować grunt do szybszego rozprzestrzeniania się zakażenia. U tych osób obraz może stać się poważny wcześniej.
Jak przebiega?
- 1
Ból pochodzący z zęba
Boli jeden dolny ząb boczny, jest tkliwy przy żuciu, a obrzęk dziąsła jest ograniczony. Na tym etapie objawy przypominają zwykły ból zęba.
- 2
Okolica pod żuchwą twardnieje
Obrzęk rozprzestrzenia się pod żuchwą, staje się obustronny i twardnieje. Skóra jest napięta, usta otwierają się mniej, a mówienie zaczyna być trudne.
- 3
Dno jamy ustnej się podnosi
Język jest popychany w górę i do tyłu, a tkanka pod nim się wypukla. Głos staje się stłumiony, śliny nie da się przełknąć i zaczyna wyciekać z ust.
- 4
Drogi oddechowe się zwężają
Pojawia się siedzenie z pochyleniem do przodu, żeby swobodnie oddychać, niepokój i wyraźna zmiana głosu. Ten etap wymaga oddziału ratunkowego i zabezpieczenia dróg oddechowych.
Jak się to leczy?
Tego obrazu nie prowadzi się na fotelu dentystycznym. Lekarz dentysta ma go rozpoznać, zapisać ząb będący źródłem i objawy oraz zorganizować przewiezienie do szpitala bez zwłoki. Przyjmowanie antybiotyku doustnie i czekanie w domu nie jest tu uznawane za możliwość; gdy obrzęk postępuje, mijające godziny mogą rozstrzygać o drogach oddechowych.
W szpitalu najpierw są drogi oddechowe. Oddychanie jest uważnie obserwowane i zabezpieczane, jeśli uzna się to za konieczne. Obok tego idą antybiotyki podawane dożylnie, a w celu ustalenia, które przestrzenie są zajęte, można zlecić tomografię komputerową. Chirurgiczne opróżnienie tych przestrzeni wykonuje zespół chirurgii szczękowo-twarzowej albo laryngologii.
Usunięcie albo leczenie zęba będącego źródłem planuje się w ramach tego procesu, a kolejność ustala zespół szpitalny. Po wypisie dokończenie prac w jamie ustnej i obserwacja gojenia spada na lekarza dentystę. Obrzęk ustępuje przez kilka dni; wczesne złagodzenie objawów nie oznacza, że leczenie się skończyło.
- Jeśli język jest popychany w górę, a dno jamy ustnej twardnieje i wypukla się
- Jeśli głos stał się stłumiony albo nie możesz przełknąć śliny
- Jeśli musisz siedzieć pochylony do przodu, żeby swobodnie oddychać
- Jeśli masz wysoką gorączkę, a okolica pod żuchwą stwardniała po obu stronach, zgłoś się na oddział ratunkowy bez tracenia czasu
Jak temu zapobiegać?
- Nie odkładaj bólu dolnego zęba bocznego ani zakażenia przy wierzchołku korzenia.
- Nie uznawaj bólu wyciszonego antybiotykiem za wyleczenie; gdy ząb będący źródłem zostaje nieleczony, obraz może wrócić.
- Jeśli okolica dolnego zęba mądrości ulega zapaleniu raz za razem, poproś o jej ocenę.
- Stany wpływające na odporność, takie jak cukrzyca, trzymaj pod kontrolą lekarza i częściej wykonuj kontrole stomatologiczne.
Najczęstsze pytania
- Jak odróżnić to od obrzęku węzła na szyi?
- Węzeł chłonny odpowiadający na zakażenie znajduje się w jednym punkcie, ma wyraźny brzeg i daje się przesunąć palcem. W anginie Ludwiga obrzęk jest obustronny, twardy i bez wyraźnego brzegu, a dno jamy ustnej dodatkowo się podnosi. Trudność z otwieraniem ust, zmiana głosu i kłopot z przełykaniem to objawy pomagające je rozróżnić.
- Czy mogę czekać w domu, przyjmując antybiotyk?
- Czekanie nie byłoby właściwe. Antybiotyk przyjęty doustnie najczęściej nie wystarcza, żeby zatrzymać postęp obrzęku dna jamy ustnej, a zwężenie dróg oddechowych może rozwinąć się w ciągu godzin. Właściwym krokiem jest tu udanie się do szpitala tego samego dnia.
- Czy ząb będący źródłem usuwa się od razu?
- Kolejność ustala się w szpitalu. Pierwszeństwo ma zabezpieczenie dróg oddechowych i opróżnienie zakażenia; postępowanie z zębem będącym źródłem najczęściej planuje się w ramach tych kroków albo zaraz po nich. Decyzję podejmuje zespół przyjmujący.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.