این یعنی چه؟
مخاطی که داخل دهان را می‌پوشاند به اندازه پوست در برابر عفونت مقاوم نیست. اول تاول‌های ریز پر از مایع ایجاد می‌شوند؛ این‌ها به‌سرعت می‌ترکند و زخم‌هایی کم‌عمق با لبه قرمز باقی میماند که با دست خوردن خیلی درد می‌کنند. تب اما پاسخ یک ناحیه نیست، پاسخ کل بدن است. وقتی زخم گسترده و تب با هم باشند، ماجرا به نقطه‌ای که دندان درمی‌آید محدود نیست.
جزئیات تفکیک‌کننده، پراکندگی زخمها و ترتیب تب است. هنگام دندان درآوردن، لثه فقط در نقطه‌ای که دندان قرار است بیاید برجسته و حساس میشود؛ آب دهان زیاد میشود، کودک همه چیز را گاز می‌گیرد و تب معمولاً خفیف میماند. در مقابل، اگر تمام لبه لثه ورم کرده و قرمز روشن شده باشد، زخمها به زبان، داخل گونه و سطح داخلی لب هم پخش شده باشند، بوی مشخصی در دهان باشد و تبی وجود داشته باشد که پیش از زخمها شروع شده، این وضعیت با دندان درآوردن توضیح داده نمیشود.
خود زخمها هم مثل هم نیستند. در کودکی بزرگ‌تر، یکی دو زخم گرد بدون تب روی زبان یا داخل لب بیشتر آفت تکرارشونده را به ذهن می‌آورد. اما وضعیت گسترده‌ای که در کودک خردسال برای اولین بار پیدا میشود، با تب همراه است و لثه را هم می‌گیرد، بیشتر وقتها به اولین برخورد با یک ویروس مربوط است. اگر روی دست، پا و باسن هم دانه باشد، این وضعیت جداگانه‌ای است و کودک باید پزشک کودکان را ببیند. نامش هر چه باشد، آنچه در روزهای اول اهمیت دارد این است که کودک چقدر مایعات میتواند بخورد.
زخم گسترده دهان همراه با تب میتواند چند علت مختلف داشته باشد؛ عنوان‌های زیر همان چیزهایی است که پزشک در ابتدا به آن‌ها فکر میکند و این فهرست جای تشخیص را نمی‌گیرد.
علتهای محتمل
در خانه چه کمکی میکند؟
- مایعات را در اولویت بگذارید. آب خنک، شیر، دوغ، ماست و بستنی درد را کم میکند؛ کم‌کم و به دفعات بدهید. اگر نوشیدن از لیوان درد دارد، نی میتواند به کار بیاید.
- ترش، شور، تند و داغ را چند روز کنار بگذارید. آب پرتقال، گوجه‌فرنگی، چیپس و سوپ داغ وقتی به زخمها می‌خورند درد را بهروشنی بیشتر می‌کنند.
- روی زخم آبلیمو، نمک، جوش شیرین، الکل یا قرص مسکن خردشده نزنید؛ ژل‌های بی‌حس‌کننده را بدون پرسیدن از پزشک استفاده نکنید. به جای اینکه مسواک زدن را کاملاً کنار بگذارید، با مسواک نرم و بدون تماس با زخمها ادامه بدهید.
- لیوان، حوله، پستانک و شیشه شیر را جدا کنید؛ دستها مرتب شسته شوند. کودک بعد از دست زدن به زخمش چشمش را نمالد. تا وقتی تب ادامه دارد و زخم تازه پیدا میشود او را به مهدکودک نفرستید.
- اگر کودک ساعت‌هاست هیچ چیزی نمی‌نوشد؛ ادرارش کم شده، پوشک نوزاد نیم روز است خشک مانده یا موقع گریه اشک نمی‌ریزد
- اگر با وجود پایین آمدن تب کودک بی‌حال است، بیدار کردنش سخت‌تر میشود یا تب بیش از سه روز طول کشیده است
- اگر نمی‌تواند دهانش را باز کند، نمی‌تواند قورت بدهد، آب دهانش بی‌اختیار می‌ریزد؛ صدایش تغییر کرده یا نفس کشیدنش سخت شده است
- اگر در صورت، زیر چانه یا گردنش ورم هست یا در حرکت دادن گردنش مشکل دارد
- اگر در چشمش قرمزی، آبریزش و حساسیت به نور شروع شده؛ یا اگر نوزاد تب‌داری دارید که کمتر از سه ماه دارد
پرسش‌های متداول
- ممکن است دندان درمیآورد؟
- دندان درآوردن در لثه فقط در یک نقطه برجستگی، افزایش آب دهان و بیقراری ایجاد میکند؛ تبش معمولاً خفیف میماند. اگر در چند جای دهان همزمان زخم باشد و تب بهروشنی بالا رفته باشد، این وضعیت با دندان درآوردن توضیح داده نمیشود. نسبت دادن تب به دندان درآوردن و منتظر ماندن، یکی از علتهای شایع بیآب شدن کودک است.
- به خواهر و برادرش یا به ما سرایت میکند؟
- آن دسته از این وضعیتها که ناشی از ویروس هستند میتوانند با بزاق سرایت کنند؛ جدا کردن لیوان، حوله، پستانک و شیشه شیر و شستن مرتب دستها منطقی است. در کودک خردسالی که برای اولین بار با ویروس روبهرو میشود وضعیت پرسروصداتر است؛ در بزرگترهایی که قبلاً با آن روبهرو شدهاند بیشتر وقتها میتواند به شکل تبخال گوشه لب دیده شود. اما آفتها مسری نیستند.
- پیش پزشک کودکان برویم یا دندانپزشک؟
- اگر تب و زخم گسترده با هم باشند، اول باید پزشک کودکان کودک را ببیند؛ مایعات دریافتی و تب آنجا ارزیابی میشود. دندانپزشک هم محل و ظاهر زخمها را بررسی میکند و نگاه میکند که آیا تحریک ناشی از یک دندان شکسته، سیم ارتودنسی یا دندانی که تازه درآمده در ماجرا نقش دارد یا نه. اگر بعد از رفع تب یک زخم باقی بماند و ظرف دو هفته بسته نشود، آن زخم باید جداگانه ارزیابی شود.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.