چرا تمیز کردن زبان را نباید کنار گذاشت

بو بیشتر از پشت زبان می‌آید

سطح زبان صاف نیست. میان برجستگی‌های ریز، یعنی پرزها، فضایی پناه‌دار هست که خرده‌های غذا، سلول‌های مرده و باکتری در آن جمع می‌شوند. وقتی باکتری‌ها باقی‌ماندهٔ پروتئین را می‌شکنند، گازهای گوگردی آزاد می‌شود و بیشتر آنچه بوی بد دهان خوانده می‌شود همین گازهاست. هرچه لایه ضخیم‌تر شود، بو هم آشکارتر می‌شود.

مسواک سطح دندان‌ها را تمیز می‌کند و به پشت زبان کاری ندارد. برای همین کسی هم که با دقت مسواک می‌زند ممکن است صبح با مزهٔ کهنه و بوی مشخص بیدار شود: در خواب بزاق کمتر می‌شود، زبان خشک می‌شود و لایه در طول شب ضخیم‌تر می‌شود. آب خوردن بو را مدتی کم می‌کند اما لایه را برنمی‌دارد.

بوی دهان خودتان را کمتر از همه خودتان حس می‌کنید، چون بینی در چند دقیقه به بوی ثابت عادت می‌کند. بو نکردن به این معنا نیست که لایه‌ای در کار نیست.

زبان‌پاک‌کن یا مسواک

هر دو کار را انجام می‌دهند. زبان‌پاک‌کن مانند نواری پهن روی سطح می‌نشیند و در یک کشیدن لایهٔ بیشتری برمی‌دارد؛ سطح شیاردار پشت بسیاری از مسواک‌ها هم که همین حالا در دست شماست. موهای مسواک هم بخشی را برمی‌دارند، اما لایه را بیشتر به دو طرف پخش می‌کنند تا اینکه به میان پرزها برسند. برای بیشتر مردم همان وسیله‌ای تعیین‌کننده است که واقعاً هر روز به کار می‌رود.

• زبان‌پاک‌کن را عقب بگذارید و در یک جهت به جلو بکشید؛ حرکت رفت‌وبرگشتی فقط لایه را پخش می‌کند.
• بعد از هر کشیدن وسیله را زیر آب روان بشویید و بعد سراغ نوار بعدی بروید.
• سه یا چهار بار کشیدن برای بیشتر افراد کافی است؛ وقتی سطح دوباره صورتی شد بس کنید.
• اگر از سطح شیاردار پشت مسواک استفاده می‌کنید، همان جهت و همان فشار ملایم را نگه دارید.

تا کجا باید عقب رفت

بیشترین سهم بو از یک‌سوم پشتی زبان است؛ جلوی زبان خودبه‌خود تمیزتر می‌ماند چون هنگام حرف زدن و بلعیدن به کام می‌ساید. با این حال لازم نیست روز اول تا انتهای زبان بروید. اگر از وسط شروع کنید و هر چند روز به اندازهٔ پهنای یک انگشت عقب‌تر بروید، رفلکس تهوع کم‌کم آرام می‌گیرد. فشار دادن هم لازم نیست: لایه نرم است و با تماس سبک کنده می‌شود.

چه چیزی رفلکس تهوع را آرام می‌کند

• از بینی نفس بکشید و هنگام کشیدن نفس را نگه ندارید؛ نگه داشتن نفس رفلکس را قوی‌تر می‌کند.
• زبان را تا جایی که می‌توانید بیرون بیاورید تا پشت آن جلو بیاید و وسیله از گلو دور بماند.
• این کار را با معدهٔ خالی و ترجیحاً پیش از صبحانه انجام دهید؛ با معدهٔ پر رفلکس زودتر راه می‌افتد.
• اگر رفلکس شروع شد چند ثانیه بایستید و بعد یک میلی‌متر جلوتر ادامه دهید.

لایهٔ سفید همیشه قارچ نیست

لایهٔ روشن روی زبان بیشتر وقت‌ها رسوب معمولی است: خشکی دهان، سیگار، غذای عمدتاً نرم، نفس کشیدن از دهان وقتی بینی گرفته است و برخی داروها آن را ضخیم‌تر می‌کنند. چنین لایه‌ای با چند روز تمیز کردن منظم نازک می‌شود. برفک دهان اما جور دیگری است: وقتی لایه پاک می‌شود زیر آن سطحی قرمز و حساس پیدا می‌شود و با تمیز کردن از بین نمی‌رود. در کسانی که دندان مصنوعی متحرک دارند، در دهان خشک و در ضعف ایمنی بیشتر دیده می‌شود.

اگر بو با این کار هم نرفت

وقتی تمیز کردن زبان عادت شده و بو هنوز هست، منبع جای دیگری است. آن‌وقت التهاب لثه، پوسیدگی میان دندان‌ها، پرکردگی‌های قدیمی با لبهٔ باز، داروهایی که بزاق را کم می‌کنند، سنگ لوزه، گرفتاری‌های بینی و سینوس و برگشت اسید معده در صدر قرار می‌گیرند. هیچ‌کدام از این‌ها با زبان‌پاک‌کن حل نمی‌شود؛ اینکه کدام یک در کار است با معاینه و در صورت نیاز با رادیوگرافی روشن می‌شود.

این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی عمومی است و جایگزین معاینه نیست.