Kanal tedavisinde dişin içini asıl ne temizler

Kök kanalı düz bir boru değil

Dişin ortasında sinirleri ve damarları taşıyan yumuşak bir doku, pulpa bulunur ve kökün içindeki ince kanallar boyunca uzanır. Bu kanallar çoğu zaman eğri ya da yassıdır; ana kanaldan ayrılan ince yan kollar, iki kanalı birbirine bağlayan dar geçitler ve kök ucuna yakın küçük dallanmalar olabilir. Kanalı çevreleyen dentin, yani minenin altındaki katman, mikroskobik tüplerle doludur. Pulpa iltihaplanıp öldüğünde bakteriler bu girintilere yerleşir ve çoğu zaman yüzeye yapışık, kendini koruyan bir tabaka hâlinde yaşar; buna biyofilm denir.

Eğeler şekil verir, her duvara değemez

Kanal tedavisinde (diş hekimliğinde bu alana endodonti denir) eğe adı verilen ince, esnek metal aletler kullanılır. Eğeler kanalı genişletip düzgün bir biçime sokar; iltihaplı ya da ölü dokunun büyük kısmını ve duvardaki enfekte dentinin bir bölümünü kazıyarak çıkarır. Ancak eğe dönerek çalışır ve kesiti yuvarlaktır: yassı ya da oval bir kanalın bütün duvarlarına değemez, yan kollara ve dar geçitlere hiç giremez. Kanalı daha fazla genişletmek de çözüm değildir, çünkü kök incelir ve zayıflar. Eğelemenin belki de en önemli katkısı, yıkama sıvısına kanalın derinine uzanan bir yol açmaktır.

Asıl dezenfeksiyonu yıkama sıvısı yapar

Eğelemenin her aşamasında kanal bir sıvıyla yıkanır. En yaygın kullanılanı sodyum hipoklorittir: çamaşır suyundaki etken maddenin tıbbi kullanım için hazırlanmış seyreltik bir çözeltisi. Bakterileri öldürür, doku artıklarını çözer ve sıvı olduğu için aletin değmediği girintilere akabilir. Avrupa Endodonti Derneği'nin (ESE) klinik kılavuzu, yalnız hipokloriti ya da hipoklorit ardından EDTA kullanımını değerlendirilebilecek seçenekler arasında sayıyor.

• Sodyum hipoklorit: bakterileri öldürür, canlı ya da ölü doku artıklarını çözer.
• EDTA: eğelerin duvarda bıraktığı ince talaş tabakasını çözer, dentindeki tüplerin ağzını açar.

Yıkama neden zaman alır

Sıvının işe yaraması için bakteriye ve dokuya ulaşması, bir süre orada kalması ve tazelenmesi gerekir. Hipoklorit dokuyu çözdükçe tükenir; bu yüzden kanal tedavi boyunca defalarca yeniden doldurulur. Sıvıyı veren ince iğne kök ucunun biraz gerisinde tutulur ve kanala sıkıştırılmaz ki sıvı kökün dışındaki dokulara taşmasın. Bu nedenle kök ucuna yakın dar bölgedeki sıvı ancak yavaş yenilenir. Koltukta hiçbir şey olmuyormuş gibi gelen uzun dakikaların önemli bir kısmı aslında bu yıkamadır.

Aktivasyon ne işe yarar

Aktivasyon, kanaldaki yıkama sıvısını titreşimle harekete geçirmektir. Ultrasonik ya da sonik bir uç sıvıda hızlı akımlar ve mikroskobik kabarcıklar oluşturur; bunun sıvıyı yan kollara ve duvardaki biyofilme daha iyi ulaştırması beklenir. Bazı klinik çalışmalarda sıvısı aktive edilen hastalarda ilk bir iki günün ağrısı biraz daha az bulunmuş, ama bu kanıtın kesinliği düşük ile orta arasında. ESE kılavuzu ise bu ek yöntemlerin iğneyle yapılan klasik yıkamaya göre daha iyi iyileşme sağladığını gösteren karşılaştırmalı kanıt olmadığını belirtiyor ve kök ucunda iltihap bulunan dişlerde, zayıf bir öneriyle, rutin olarak eklenmemelerini öneriyor. Aktivasyon yararlı olabilir, ama başarıyı tek başına belirlemez.

Neden bazen iki seans yapılır

Tek seansla iki ya da daha fazla seansı karşılaştıran çalışmaları bir araya getiren Cochrane derlemesi, bir yıl sonraki röntgenlerde iyileşme açısından fark bulmadı; ilk hafta ağrı bildirenlerin oranı ise tek seans grubunda daha yüksekti. ESE kılavuzu, gerekli bütün adımlar o seansta eksiksiz yapılabildiyse tek seansı öneriyor. İkinci seans genellikle bu koşul sağlanamadığında gündeme gelir: kanal sürekli sızıntı verip kurutulamıyorsa, anatomi beklenenden karmaşık çıktıysa, süre yetmediyse ya da ağzı açık tutmak zorlaştıysa. Tedaviden sonra ne kadar ağrının olağan sayıldığı ise ayrı bir yazının konusu.

Lastik örtü ve sıkı kapatma

Temizlenen kanalın yeniden kirlenmemesi, temizliğin kendisi kadar önemlidir. Bu yüzden tedavi boyunca dişin çevresine lastik örtü (rubber dam) takılır: ortası delik, yalnızca tedavi edilen dişi açıkta bırakan ince bir örtü. Amerikan Endodonti Derneği (AAE) bunu kanal tedavisinin vazgeçilmez standardı sayıyor. Örtü tükürükteki bakterileri kanaldan uzak tutar, küçük aletlerin ve yıkama sıvısının yutulmasını ya da solunmasını önler. Sonunda kanallar doldurulur ve diş üstten sızdırmaz biçimde kapatılır. Üstteki dolgu uzun süre geçici kalırsa ya da kenarından sızdırırsa bakteriler temizlenmiş kanala geri dönebilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez.