Co naprawdę czyści wnętrze kanału korzeniowego

Kanał korzeniowy to nie prosta rurka

W środku każdego zęba znajduje się miękka tkanka z nerwami i naczyniami krwionośnymi, miazga, która ciągnie się wąskimi kanałami wewnątrz korzenia. Kanały te są często zakrzywione lub spłaszczone; mogą mieć cienkie odgałęzienia boczne, wąskie przesmyki łączące dwa kanały i drobne rozgałęzienia w pobliżu wierzchołka korzenia. Zębina wokół kanału, czyli warstwa leżąca pod szkliwem, jest pełna mikroskopijnych kanalików. Gdy miazga ulega zapaleniu i obumiera, bakterie osiedlają się w tych zakamarkach i zwykle żyją jako przylegająca do powierzchni, chroniąca samą siebie warstwa, zwana biofilmem.

Pilniki kształtują kanał, ale nie dotykają każdej ściany

Leczenie kanałowe należy do endodoncji, dziedziny stomatologii zajmującej się wnętrzem zęba. Używa się w nim cienkich, giętkich metalowych narzędzi zwanych pilnikami. Poszerzają one kanał, nadają mu gładki kształt i usuwają większość zmienionej zapalnie lub martwej tkanki oraz część zakażonej zębiny ze ścian. Pilnik pracuje jednak ruchem obrotowym i ma okrągły przekrój: nie sięga wszystkich ścian spłaszczonego lub owalnego kanału i w ogóle nie wchodzi do odgałęzień bocznych ani wąskich przesmyków. Dalsze poszerzanie kanału nie jest rozwiązaniem, bo korzeń staje się cieńszy i słabszy. Być może najważniejsze, co dają pilniki, to droga, którą płyn płuczący może dotrzeć w głąb kanału.

Właściwą dezynfekcję wykonuje płyn płuczący

Na każdym etapie opracowania kanał płucze się płynem. Najczęściej stosuje się podchloryn sodu: rozcieńczony, przygotowany do użytku medycznego roztwór tej samej substancji czynnej, która jest w domowym wybielaczu. Zabija bakterie, rozpuszcza resztki tkanek, a jako płyn wpływa w zakamarki, których narzędzie nie dotyka. Wytyczne kliniczne Europejskiego Towarzystwa Endodontycznego (ESE) wymieniają sam podchloryn albo podchloryn, a po nim EDTA, wśród opcji, które można rozważyć.

• Podchloryn sodu: zabija bakterie i rozpuszcza resztki żywej lub martwej tkanki.
• EDTA: rozpuszcza cienką warstwę opiłków, którą pilniki zostawiają na ścianach, i otwiera ujścia kanalików zębinowych.

Dlaczego płukanie trwa

Aby płyn zadziałał, musi dotrzeć do bakterii i tkanki, pozostać tam przez jakiś czas i być wymieniany. Podchloryn zużywa się, rozpuszczając tkankę, dlatego w trakcie leczenia kanał napełnia się nim wielokrotnie. Cienką igłę trzyma się nieco przed wierzchołkiem korzenia i nigdy nie klinuje w kanale, aby płyn nie wydostał się do tkanek poza korzeniem. W efekcie w wąskiej okolicy wierzchołka płyn wymienia się powoli. Duża część długich minut na fotelu, gdy wydaje się, że nic się nie dzieje, to właśnie płukanie.

Co daje aktywacja

Aktywacja oznacza wprawienie płynu płuczącego w kanale w ruch za pomocą drgań. Końcówka ultradźwiękowa lub soniczna wytwarza w płynie szybkie prądy i mikroskopijne pęcherzyki, dzięki czemu roztwór ma lepiej docierać do odgałęzień bocznych i biofilmu na ścianach. W niektórych badaniach klinicznych pacjenci z aktywowanym płukaniem mieli w pierwszym, drugim dniu nieco mniejszy ból, ale pewność tych danych jest niska lub umiarkowana. Wytyczne ESE zaznaczają, że brak porównawczych danych, by takie dodatkowe metody prowadziły do lepszego gojenia niż zwykłe płukanie igłą, i w słabej rekomendacji sugerują, by przy stanie zapalnym przy wierzchołku korzenia nie dodawać ich rutynowo. Aktywacja może być przydatna, ale sama nie przesądza o powodzeniu leczenia.

Dlaczego czasem potrzebne są dwie wizyty

Przegląd Cochrane, który zbiera badania porównujące leczenie na jednej wizycie z leczeniem na dwóch lub więcej, nie wykazał różnicy w gojeniu widocznym na zdjęciach rentgenowskich po roku, choć odsetek osób zgłaszających ból w pierwszym tygodniu był wyższy po jednej wizycie. Wytyczne ESE zalecają jedną wizytę, jeśli wszystkie niezbędne etapy udało się w jej trakcie prawidłowo wykonać. Druga wizyta pojawia się zwykle wtedy, gdy ten warunek nie jest spełniony: z kanału stale sączy się płyn i nie da się go osuszyć, anatomia okazuje się bardziej złożona, niż zakładano, brakuje czasu albo trzymanie otwartych ust staje się zbyt trudne. To, ile bólu po leczeniu jest normalne, to temat na osobny artykuł.

Koferdam i szczelne zamknięcie

Ochrona oczyszczonego kanału przed ponownym zanieczyszczeniem jest równie ważna jak samo oczyszczanie. Dlatego przez cały zabieg wokół zęba zakłada się koferdam: cienką osłonę z otworem pośrodku, która odsłania tylko leczony ząb. Amerykańskie Stowarzyszenie Endodontów (AAE) uznaje go za niezbędny standard leczenia kanałowego. Osłona trzyma bakterie ze śliny z dala od kanału i zapobiega połknięciu lub wciągnięciu do dróg oddechowych drobnych narzędzi czy płynu płuczącego. Na koniec kanały się wypełnia, a ząb szczelnie zamyka od góry. Jeśli wypełnienie na górze długo pozostaje tymczasowe lub przecieka na brzegach, bakterie mogą wrócić do oczyszczonego kanału.

Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania.