Co to jest?
Udar to nagłe załamanie dopływu krwi do tkanki mózgu. Są dwie główne postacie: naczynie zamknięte przez skrzeplinę i naczynie, które pęka i krwawi. Obie mogą zaczynać się z zewnątrz tymi samymi objawami; którą z nich jest, da się ustalić tylko w szpitalu badaniem obrazowym mózgu, a droga leczenia wraz z tym rozróżnieniem zmienia się całkowicie.
Istnieje konkretny powód, dla którego ten temat pojawia się na stronach informacyjnych kliniki stomatologicznej. Opadnięcie jednej połowy twarzy, zaburzenia mowy i nagłe drętwienie wokół ust mogą zostać najpierw opisane lekarzowi dentyście. Objawy mogą też zacząć się w poczekalni albo na fotelu. Rozpoznanie obrazu jest więc odpowiedzialnością zespołu kliniki.
Czas liczy się tu tak samo jak samo leczenie. Komórki mózgu giną w ciągu minut, a okno, w którym można zastosować lek rozpuszczający skrzep albo metodę zabiegową, jest wąskie. Godzina początku objawów jest wprost wykorzystywana w decyzji podejmowanej w szpitalu. Nawet jeśli objawy same miną, ocena jest nadal potrzebna.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Naczynie zamknięte przez skrzeplinę
Skrzeplina oderwana od serca albo od naczyń szyi może zamknąć tętnicę w mózgu. U osób z zaburzeniem rytmu serca szczególnie bada się ten mechanizm i wokół niego buduje plan profilaktyki.
- 02
Pogarszanie się ściany naczynia z czasem
Nadciśnienie, cukrzyca, wysoki cholesterol i palenie niszczą ścianę naczynia. Zwężone i stwardniałe naczynie staje się bardziej podatne zarówno na zamknięcie, jak i na pęknięcie.
- 03
Pęknięcie naczynia i krwawienie
Niekontrolowane nadciśnienie, tętniakowe uwypuklenie ściany naczynia i stosowanie leków rozrzedzających krew to znane tło udaru krwotocznego. W tej postaci droga leczenia jest zupełnie inna niż przy zamknięciu.
- 04
Utrwalone stany podnoszące ryzyko
Starszy wiek, udar w rodzinie, brak ruchu, znaczna nadwaga i nieleczony bezdech senny podnoszą ryzyko. Część z nich da się zmienić, dlatego to na nie kieruje się profilaktykę.
Jak przebiega?
- Typ 1
Udar spowodowany zamknięciem naczynia
Zdarza się, gdy tętnica w mózgu zostaje zamknięta przez skrzeplinę, i to postać spotykana najczęściej. U odpowiednich pacjentów w pierwszym okresie wchodzi w grę leczenie otwierające naczynie.
- Typ 2
Udar spowodowany krwawieniem do mózgu
Zdarza się, gdy naczynie pęka, a krew wypełnia tkankę mózgu. Może temu towarzyszyć silny ból głowy i szybko pogarszająca się świadomość; podejście do leczenia jest zupełnie inne.
- Typ 3
Przemijający atak niedokrwienny
Objawy mijają same w ciągu minut albo godzin. Nie jest to uspokajające, lecz ostrzegające; nie należy tego pomijać, bo wskazuje na ryzyko prawdziwego udaru w najbliższym czasie.
- Potem
Zdrowie jamy ustnej po udarze
Ponieważ ruchomość ręki i przełykanie mogą być zaburzone, higiena jamy ustnej staje się trudniejsza. Utrzymanie jej ma znaczenie i dla zdrowia jamy ustnej, i dla ryzyka zapalenia płuc.
Jak się to leczy?
W tym stanie lekarz dentysta nie ma roli leczącej. Przy nagłym opadnięciu twarzy, zaburzeniach mowy albo osłabieniu ręki jedyne, co należy zrobić, to od razu zadzwonić pod 112. Nie odsyła się pacjenta własnym samochodem, nikt nie czeka, czy to minie, i nie podaje się niczego doustnie, nawet wody. W gabinecie robi się to: rozpoznaje obraz, zapisuje godzinę początku objawów, utrzymuje pacjenta w bezpiecznej pozycji i przekazuje te informacje zespołowi karetki.
W szpitalu przeprowadza się ocenę neurologiczną, a badanie obrazowe mózgu oddziela zamknięcie od krwawienia. W udarze spowodowanym zamknięciem, jeśli warunki są odpowiednie, wchodzi w grę lek rozpuszczający skrzep albo usunięcie skrzepliny metodą zabiegową. W udarze krwotocznym droga jest zupełnie inna. Ponieważ podanie leku bez dokonania tego rozróżnienia może zaszkodzić, poza szpitalem nie podaje się żadnego leku.
Po pierwszym okresie zaczynają się obserwacja na oddziale udarowym, badania przyczyny i rehabilitacja. Żeby zapobiec drugiemu udarowi, opanowuje się ciśnienie, rytm serca i wyniki badań krwi. Decyzje o terminie leczenia stomatologicznego i o przyjmowanych lekach rozrzedzających krew podejmuje się w rozmowie z prowadzącym cię lekarzem; koniecznie powiedz o tym lekarzowi dentyście.
- Nagłe opadnięcie jednej połowy twarzy, kącik ust ciągnący na jedną stronę przy uśmiechu
- Nagłe osłabienie ręki albo nogi, brak możliwości utrzymania ręki w górze
- Niewyraźna mowa, brak możliwości znalezienia słów albo zrozumienia tego, co się mówi
- Nagła utrata wzroku, podwójne widzenie, utrata równowagi albo ból głowy, który zaczyna się nagle i jest silniejszy niż wszystkie wcześniejsze
Jak temu zapobiegać?
- Nie pomijaj kontroli ciśnienia, poziomu cukru i cholesterolu i nie odstawiaj przyjmowanych leków z własnej decyzji.
- Rzucenie palenia wyraźnie obniża ryzyko udaru; porozmawiaj z lekarzem o wsparciu w trakcie rzucania.
- Jeśli masz zaburzenie rytmu serca albo przyjmujesz leki rozrzedzające krew, powiedz o tym również lekarzowi dentyście; plan leczenia powstaje z uwzględnieniem tego.
- Jeśli chrapiesz i jesteś bardzo senny w ciągu dnia, poproś o ocenę pod kątem bezdechu sennego; nieleczony bezdech podnosi ryzyko dla naczyń krwionośnych.
Najczęstsze pytania
- Objawy minęły w ciągu kilku minut, czy nadal jechać do szpitala?
- Tak. Objawy, które same mijają, mogą być przemijającym atakiem niedokrwiennym, a to wskazuje na ryzyko prawdziwego udaru w najbliższym czasie. Ich ustąpienie nie świadczy o tym, że niebezpieczeństwo minęło. Potrzebna jest ocena tego samego dnia i zbadanie przyczyny.
- Jak rozpoznać, czy opadnięcie twarzy to udar, czy porażenie nerwu twarzowego?
- Nie próbuj dokonywać tego rozróżnienia w domu. W ocenie wykorzystuje się takie objawy jak osłabienie ręki, zaburzenia mowy i ruchomość czoła, ale decyzję podejmuje się na podstawie badania i w razie potrzeby badań obrazowych. Właściwe postępowanie jest takie samo dla każdego, komu nagle opadła twarz: wezwać pomoc ratunkową bez tracenia czasu.
- Czy w czasie oczekiwania można podać aspirynę albo lek na ciśnienie?
- Nie. Ponieważ obraz może być wywołany krwawieniem, lek rozrzedzający krew może zaszkodzić. Przełykanie też może być zaburzone, więc wszystko podane doustnie grozi dostaniem się do dróg oddechowych. Decyzja o leku podejmowana jest w szpitalu po badaniu obrazowym.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.