Co to jest?
Martwicę kości szczęk określa obszar w jamie ustnej, który nie zamknął się przez ponad osiem tygodni i pod którym widać kość. Kość obumarła; ponieważ dziąsło, które powinno ją pokryć, się nie goi, obszar pozostaje otwarty i jest stale wystawiony na bakterie.
Ma to dwa główne podłoża. Pierwsze to grupa leków stosowanych do spowolnienia rozpadu kości; podaje się je w osteoporozie i jako część niektórych terapii przeciwnowotworowych, a przy dawkach onkologicznych ryzyko jest wyraźnie wyższe. Drugie to radioterapia podana na głowę i szyję; radioterapia trwale zmniejsza naczynia krwionośne wewnątrz kości.
Czynnikiem wywołującym jest najczęściej usunięcie zęba, zabieg chirurgiczny albo miejsce, w którym ociera proteza; może pojawić się też bez żadnego zabiegu. Ból nie zawsze jest obecny. Pierwszą zauważaną rzeczą może być nieprzyjemny zapach, szorstkie miejsce, o które zaczepia język, albo niegojąca się rana.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Leki spowalniające rozpad kości
Te leki spowalniają cykl odnowy kości. Szczęki i żuchwa są najbardziej narażonym obszarem, bo mają stały kontakt z bakteriami jamy ustnej i często się je operuje. Jak wysokie jest ryzyko, zależy od tego, po co lek jest stosowany, od jego dawki i od tego, jak długo się go przyjmuje.
- 02
Radioterapia na głowę i szyję
Radioterapia trwale zmniejsza sieć naczyń krwionośnych wewnątrz kości. Kość ze słabym ukrwieniem nie potrafi naprawić się po urazie; dlatego ryzyko w szczęce mieszczącej się w polu napromienianym trwa nawet po latach.
- 03
Ekstrakcja, zabieg chirurgiczny i uraz od protezy
Każdy zabieg sięgający kości tworzy zapotrzebowanie na gojenie. Kiedy kość nie może go zaspokoić, rana się nie zamyka. Do tego samego skutku może prowadzić miejsce, w którym ociera źle dopasowana proteza.
- 04
Zakażenie już obecne w jamie ustnej
Stan zapalny przy wierzchołku korzenia, zaawansowana choroba dziąseł i słaba higiena jamy ustnej podnoszą ryzyko. Dlatego doprowadzenie jamy ustnej do porządku przed rozpoczęciem leku albo radioterapii to najbardziej rozstrzygający krok w tym obrazie.
Jak przebiega?
- Ryzyko
Brak odsłoniętej kości
Okres, w którym przyjmujesz lek albo masz za sobą radioterapię, ale w jamie ustnej nie ma odsłoniętej kości. Praca do wykonania to zajęcie się zębami wymagającymi leczenia w sposób planowy i w odpowiednim czasie.
- Wczesny
Odsłonięta kość bez objawów
Kość jest widoczna, ale nie ma bólu ani objawów zakażenia. Na pierwszym miejscu są higiena jamy ustnej, antyseptyczny płyn do płukania i regularne kontrole; z zabiegiem chirurgicznym się nie spieszy.
- Zakażona
Dochodzą ból i zakażenie
Wokół odsłoniętej kości pojawiają się zaczerwienienie, wydzielina i ból. W grę wchodzą antybiotyk i oczyszczanie powierzchni; celem jest ograniczenie rozszerzania się obszaru.
- Zaawansowany
Objawy sięgające poza kość
Można zobaczyć kanał przetoki otwierający się przez skórę, kość żuchwy łamiącą się samoistnie albo rozległą utratę kości. Decyzję podejmuje się w szpitalu, razem z chirurgią szczękowo-twarzową.
Jak się to leczy?
Pierwszeństwo ma utrzymanie bólu i stanu zapalnego pod kontrolą oraz spowolnienie powiększania się odsłoniętego obszaru. Na wczesnym etapie postępowanie to najczęściej delikatne oczyszczanie, antyseptyczny płyn do płukania i regularne kontrole. Szerokie wycinanie odsłoniętej kości nie jest właściwą odpowiedzią w każdym przypadku; u części chorych powiększa obszar.
Kiedy dołączy zakażenie, w grę wchodzą antybiotyki, usunięcie martwych fragmentów kości oddzielonych od otaczającej tkanki i, gdy trzeba, zabieg chirurgiczny w szpitalu. Te decyzje podejmuje chirurgia szczękowo-twarzowa razem z lekarzem onkologiem, endokrynologiem albo reumatologiem chorego.
Nie odstawiaj leku z własnej decyzji. O tym, czy się go przerywa, decyduje wyłącznie lekarz, który go przepisał, a przerwanie leczenia niesie własne ryzyko. Rolą lekarza dentysty jest wcześnie dostrzec objaw, ustalić termin planowanych zabiegów w rozmowie z tamtym lekarzem i podtrzymać twoją higienę jamy ustnej.
- Odsłonięta kość pod dziąsłem, która nie zamknęła się od tygodni
- Narastający ból i obrzęk w tej okolicy z wydzieliną otwierającą się przez skórę
- Drętwienie dolnej wargi, które właśnie się zaczęło
- Gorączka i coraz mniejsze otwieranie ust
Jak temu zapobiegać?
- Kiedy planowany jest lek na kości albo radioterapia głowy i szyi, tam gdzie to możliwe, przeprowadź badanie stomatologiczne przed rozpoczęciem leczenia; zęby wymagające usunięcia załatwia się wcześniej.
- Na każdej wizycie stomatologicznej podaj pełną listę przyjmowanych leków i przebytą radioterapię.
- Nie próbuj samodzielnie poprawiać miejsc, w których proteza uwiera albo ociera; przyjdź i daj skorygować dopasowanie.
- Utrzymuj higienę jamy ustnej i regularne kontrole; wczesne leczenie to jedyna rzecz, która zmniejsza szansę na to, że zakażony ząb skończy jako ekstrakcja.
Najczęstsze pytania
- Jeśli odstawię lek, czy to się poprawi?
- Odstawienie leku nie cofa martwicy, która już powstała, a odstawianie go samodzielnie jest ryzykowne; niesie własne skutki, takie jak złamanie kości albo postęp choroby podstawowej. Decyzję o przerwaniu podejmuje wyłącznie lekarz, który go przepisał, w rozmowie z twoim lekarzem dentystą.
- Czy zdarza się to każdemu, kto przyjmuje te leki?
- Nie. Przy dawkach stosowanych w osteoporozie jest to rzadkie; przy dawkach w leczeniu nowotworów i w szczękach po radioterapii wyraźnie rośnie. Twoje własne ryzyko zależy od rodzaju leku, tego, jak długo go przyjmujesz, i od stanu zdrowia jamy ustnej.
- Co się robi, jeśli ekstrakcja jest potrzebna?
- Ekstrakcji nie wyklucza się całkowicie; planuje się jej termin i technikę. Jamę ustną wcześniej się oczyszcza, zabieg prowadzi tak delikatnie, jak się da, a gojenie obserwuje z bliska. Decyzję podejmują razem lekarz prowadzący twoje leczenie i lekarz dentysta.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.