Co to jest?
Kiedy mięsień sercowy nie dostaje dość krwi, wynikający z tego ból nie zawsze jest odczuwany w klatce piersiowej. Sygnał z serca spotyka drogi nerwowe biegnące od twarzy i żuchwy na tym samym poziomie rdzenia kręgowego; mózg może nie rozpoznać, skąd ból pochodzi. Dlatego ból czuć w żuchwie, szyi, ramieniu albo plecach.
Ten ból ma cechy odróżniające go od bólu zęba. Nie da się wskazać jednego zęba, jest rozlany i może występować po obu stronach. Nie wywołuje go ciepło, zimno ani żucie; zaczyna się przy wysiłku, takim jak marsz, wchodzenie po schodach albo podnoszenie ciężaru, i łagodnieje po kilku minutach odpoczynku. Mogą mu towarzyszyć poty, nudności, duszność i uczucie osłabienia.
U kobiet, u osób z cukrzycą i w starszym wieku zawał serca może przebiegać bez typowego bólu w klatce piersiowej; pierwszym miejscem, do którego ktoś trafia, bywa gabinet stomatologiczny. Dlatego gdy ból żuchwy pojawia się przy wysiłku, a badanie jamy ustnej go nie tłumaczy, przyczynę sercową traktuje się priorytetowo, dopóki nie zostanie wykluczona.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Zwężenie w tętnicach serca
Zwężenie naczyń odżywiających serce sprawia, że dodatkowego tlenu potrzebnego przy wysiłku nie da się dostarczyć. Ból przychodzi z wysiłkiem i mija w spoczynku; taki obraz nazywa się dławicą piersiową stabilną.
- 02
Nagłe zamknięcie tętnicy
Skrzeplina powstająca na zwężonej tętnicy może całkowicie odciąć przepływ. Tym razem ból nie mija w spoczynku, narasta, a mięsień sercowy zaczyna ulegać uszkodzeniu w ciągu minut.
- 03
Ból odczuwany w niewłaściwym miejscu
Sygnał nerwowy z serca i sygnał z żuchwy zbiegają się w tej samej okolicy rdzenia kręgowego. Przez tę wspólną drogę mózg nie potrafi rozróżnić źródła i umieszcza ból w żuchwie, ramieniu albo szyi.
- 04
Tło, które podnosi ryzyko
Nadciśnienie, cukrzyca, wysoki cholesterol, palenie i wczesne choroby serca w rodzinie zwiększają prawdopodobieństwo. Przy takim tle ból żuchwy pojawiający się przy wysiłku traktuje się podejrzliwie wcześniej.
Jak przebiega?
- Przy wysiłku
Ból, który zaczyna się przy chodzeniu i mija w spoczynku
Ból pojawia się przy określonym poziomie wysiłku, mija po kilku minutach odpoczynku i za każdym razem wraca tak samo. Taki wzorzec nasuwa przyczynę sercową i wymaga planowej oceny kardiologicznej.
- Zmieniający się
Ból pojawiający się przy mniejszym wysiłku i dłużej mijający
Jeśli ten sam ból zaczyna pojawiać się przy mniejszym wysiłku i trwać dłużej, obraz stał się niestabilny. Nie czeka się na termin wizyty; ocena potrzebna jest tego samego dnia.
- W spoczynku
Ból pojawiający się w spoczynku, który nie mija
Jeśli ból zaczyna się bez żadnego wysiłku, trwa dłużej niż dwadzieścia minut albo towarzyszą mu poty, nudności i duszność, to stan nagły. Nie czekaj; dzwoń pod 112.
Jak się to leczy?
W tym obrazie zadaniem lekarza dentysty nie jest leczenie, lecz rozpoznanie i skierowanie. Kiedy jasne jest, że ból przychodzi z wysiłkiem i mija w spoczynku, a badanie jamy ustnej nie daje wyjaśniającego wyniku, planowany zabieg stomatologiczny się odkłada. Rola kliniki ogranicza się tu do zauważenia problemu i skierowania we właściwe miejsce.
Jeśli ból trwa w tej chwili, utrzymuje się dłużej niż dwadzieścia minut albo towarzyszą mu poty, nudności i duszność, dzwoń pod 112; nie ruszaj w drogę własnym samochodem. Na oddziale ratunkowym w pierwszych minutach wykonuje się EKG i badania krwi. Nawet jeśli ból minął, oceny kardiologicznej się nie odkłada.
W kardiologii decyzję podejmuje się na podstawie próby wysiłkowej, echa serca, a w razie potrzeby koronarografii; leczeniem może być farmakoterapia, stent albo operacja. Jeśli ocena kardiologiczna nie wykaże problemu, ponownie przygląda się przyczynie w zębie, w mięśniach żucia albo w stawie skroniowo-żuchwowym. Taka jest kolejność, nie odwrotna.
- Ból żuchwy albo klatki piersiowej trwający dłużej niż dwadzieścia minut i niemijający w spoczynku
- Zimne poty, nudności i duszność towarzyszące bólowi
- Ból promieniujący do ramienia, szyi, pleców albo nadbrzusza
- Uczucie słabnięcia, kołatanie serca i nagłe osłabienie
Jak temu zapobiegać?
- Nie traktuj bólu żuchwy pojawiającego się przy wysiłku jak bólu zęba i nie odkładaj go; jeśli badanie jamy ustnej go nie tłumaczy, potrzebna jest ocena kardiologiczna.
- Regularnie kontroluj ciśnienie, poziom cukru i cholesterol; te trzy rzeczy to najlepiej poznane tło chorób serca i tętnic.
- Rzucenie palenia to jeden z pierwszych kroków, które obniżają ryzyko zamknięcia tętnicy.
- Na każdej wizycie informuj lekarza dentystę o chorobach serca i przyjmowanych lekach; plan zabiegu buduje się wokół nich.
Najczęstsze pytania
- Jeśli ból pochodzi z serca, dlaczego ząb jest nadwrażliwy?
- Przy bólu pochodzącym z serca zęby są zwykle prawidłowe. Nawet jeśli czuć nadwrażliwość, nie da się wskazać jednego zęba, a zimno, ciepło ani żucie wyraźnie bólu nie zmieniają. Przy bólu pochodzącym z zęba związek z bodźcem jest oczywisty.
- Ból minął, czy nadal iść do lekarza?
- Tak. Ból pojawiający się przy wysiłku i mijający w spoczynku może być sygnałem ostrzegawczym zwężonej tętnicy. To, że ból minął, nie oznacza, że przyczyna zniknęła; oceny nie należy odkładać, a wizytę u kardiologa trzeba umówić w krótkim czasie.
- Co się dzieje, jeśli ten ból zacznie się w trakcie leczenia stomatologicznego?
- Zabieg się przerywa, ocenia stan pacjenta i w razie potrzeby dzwoni pod 112. Podanie leku przeciwbólowego i kontynuowanie zabiegu nie jest właściwe; w tym obrazie utracony czas zamienia się w trwałe uszkodzenie mięśnia sercowego.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.