Co to jest?
Atypowy ból twarzy to tępy, głęboki, a czasem piekący ból obecny przez większość dnia. Badanie, testy i obrazowanie nie pokazują przyczyny należącej do zęba ani szczęk. Granice bólu nie mieszczą się dokładnie w obszarze anatomicznym jednego zęba ani jednego nerwu, a dokładnego miejsca możesz nie umieć wskazać palcem.
Problem wydaje się leżeć nie tam, gdzie ból jest odczuwany, lecz na drodze, którą sygnał bólowy jest przewodzony i przetwarzany. Zakończenia nerwowe i centralne drogi bólowe mogą z czasem stać się wrażliwsze, a bodźce, które normalnie nie bolą, odczytywane są jako ból. Nie oznacza to, że ból jest wyobrażony. Ból jest prawdziwy; to tylko jego źródło nie leży w oczekiwanym miejscu.
Kiedy ten obraz nie zostaje rozpoznany, obrana droga jest zwykle taka sama: najpierw wymienia się wypełnienie, potem leczenie kanałowe, potem resekcja wierzchołka korzenia, a na końcu ekstrakcja. Po każdym zabiegu ból na krótko się zmienia, a potem wraca w tę samą okolicę albo do sąsiedniego zęba. Wraz z narastaniem nieodwracalnych prac nie należy oczekiwać, że obraz stanie się łatwiejszy.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Zmiany nerwowe po zabiegu albo urazie
Po ekstrakcji, leczeniu kanałowym, implancie albo zabiegu cienkie zakończenia nerwowe w okolicy mogą zacząć pracować inaczej. Ból może trwać nawet tygodnie po wygojeniu miejsca, a towarzyszyć mu może drętwienie albo pieczenie.
- 02
Wzrost wrażliwości dróg bólowych
Długotrwały ból obniża próg dróg przewodzących sygnał. Po pewnym czasie nawet lekki dotyk albo zmiana temperatury mogą być odczytane jako ból. Tej zmiany nie widać w badaniu obrazowym; ustala się ją z badania i wywiadu.
- 03
Rozbity sen i stałe napięcie podtrzymujące ból
Rozbity sen i długotrwałe napięcie obniżają próg bólu, a ból z kolei zaburza sen. Ten cykl nie jest przyczyną bólu, ale ułatwia jego trwanie i dlatego wchodzi do oceny.
- 04
Opóźnione rozpoznanie i powtarzane zabiegi
Każdy nowy zabieg dokłada świeże obciążenie tkankom i nerwom w okolicy. Prace wykonywane próbnie przy bólu, którego przyczyny nie wykazano, mogą raczej skomplikować obraz, niż go uporządkować.
Jak przebiega?
- Typ 1
Atypowa odontalgia
Ból skupia się na jednym zębie albo w zębodole po usuniętym zębie. Ząb jest żywy, a testy prawidłowe; ból może nie zmieniać się przy nagryzaniu ani pod wpływem ciepła i zimna.
- Typ 2
Utrwalony ból twarzy
Ból obejmuje szeroki obszar, taki jak policzek, szczęka albo okolica pod okiem, a jego granice są nieostre. Zwykle jest jednostronny, a nasilenie rośnie i maleje w ciągu dnia.
- Typ 3
Ból nerwowy po zabiegu
Ból zaczyna się po określonym zabiegu. W tej samej okolicy może występować drętwienie, mrowienie albo pieczenie, a dotyk może nasilać ból.
Jak się to leczy?
Pierwszym krokiem jest starannie wykluczyć przyczynę stomatologiczną. Wykonuje się testy żywotności, testy nagryzania i opukiwania, zdjęcia pod odpowiednimi kątami oraz w razie potrzeby obrazowanie trójwymiarowe. Jeśli nie ma żadnego objawu, nie planuje się leczenia kanałowego, resekcji wierzchołka ani ekstrakcji na potrzeby rozpoznania. Postawienie tej granicy od początku nie pozwala obrazowi zaplątać się jeszcze bardziej.
Prowadzenie jest wspólne. Potwierdzenie rozpoznania i leki należą do poradni leczenia bólu albo do neurologii; leki stosowane w tym bólu działają inaczej niż zwykłe leki przeciwbólowe, a wybór jest decyzją lekarza. Wkładem lekarza dentysty jest pilnowanie sytuacji stomatologicznej, zmniejszanie dodatkowych obciążeń, takich jak zaciskanie, i wstrzymywanie niepotrzebnych prac.
Ustawienie realistycznych oczekiwań jest częścią leczenia. Najczęściej celem nie jest zakończenie bólu za jednym razem, lecz stopniowe zmniejszanie jego nasilenia i wpływu na codzienne życie. Prosty dzienniczek z zapisem, gdzie ból występuje, o jakiej porze przychodzi i jak jest silny, ułatwia dostrzeżenie, które postępowanie pomaga, i czyni wizyty kontrolne owocnymi.
- Świeżo rozpoczęte drętwienie wargi, brody albo języka obok bólu
- Obrzęk twarzy, gorączka albo trudność z otwieraniem ust
- Niegojąca się zmiana, krwawienie albo wyczuwalny guzek w bolącej okolicy
- Dołączenie do obrazu objawów ogólnych, takich jak utrata masy ciała i nocne poty
Jak temu zapobiegać?
- Nie proś o nieodwracalne prace na próbę przy bólu, którego przyczyny nie wykazano.
- Prowadź przez kilka tygodni pisemny zapis tego, gdzie ból występuje, o jakiej porze przychodzi, jak jest silny i co go zmienia.
- Przekaż nowemu lekarzowi dentyście informacje o pracach już wykonanych w tej samej okolicy i ich daty.
- Omów z lekarzem dentystą rzeczy karmiące ból, takie jak rytm snu i zaciskanie zębów.
Najczęstsze pytania
- Na zdjęciu nic nie wyszło, więc mój ból nie jest prawdziwy?
- Twój ból jest prawdziwy. Badanie obrazowe pokazuje zmiany w tkankach twardych; nie pokazuje zmiany w sposobie przetwarzania sygnału bólowego. Zdjęcie bez zmian nie mówi, że bólu nie ma, mówi, że przyczyny nie należy szukać w twardych tkankach zęba.
- Czy jeśli usunę bolący ząb, przejdzie?
- Przy bólu, którego przyczyny nie wykazano, nie należy oczekiwać, że ekstrakcja go zakończy. Ból najczęściej na jakiś czas się zmienia, a potem wraca w tę samą okolicę albo do sąsiedniego zęba, a do tego ponosi się stratę, której nie da się cofnąć. Dlatego ekstrakcja pojawia się tylko wtedy, gdy jest wyraźny objaw należący do zęba.
- Czy ten ból minie całkowicie?
- Przebieg bywa różny u różnych osób. U części ból wyraźnie słabnie i są długie okresy ciszy; u innych trwa falami. Nie da się podać pewnego czasu ani wyniku. Przy odpowiednim prowadzeniu najczęściej celuje się w spadek nasilenia bólu i jego wpływu na codzienne życie.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.