Diş eti hizasındaki çentikler: aşınma mı, çürük mü

Çentik neye benzer, nerede çıkar

Çoğu zaman tırnağınız takılınca ya da aynada fark edilir: dişin yanak tarafında, diş etiyle birleştiği yerde küçük bir oyuk. Bu bölgeye diş boynu denir; mine burada biter, kök başlar. Oyuk keskin kenarlı bir V gibi de olabilir, sığ ve yuvarlak bir çukur gibi de. En sık küçük azı ve köpek dişlerinde, çoğu zaman birkaç dişte birden görülür ve yaşla sıklaşır. Diş hekimleri buna “çürük olmayan servikal lezyon” der (servikal, diş boynu demektir): oyuk bakterilerden değil, dokunun yıllar içinde yavaş yavaş kaybolmasından kaynaklanır.

Üç olası neden, çoğu zaman birlikte

Çentiğin tek bir nedeni olması seyrektir. Aşağıdaki üç süreç genellikle birbirini besler: asit yüzeyi yumuşatır, fırça da yumuşamış yüzeyi daha kolay aşındırır. Oyuğun biçimi ipucu verir ama nedeni tek başına kanıtlamaz.

• Abrazyon (mekanik aşınma): sert kıllı fırça, ileri geri yatay fırçalama, fazla bastırma ya da aşındırıcı macun. Çalışmalarda en sık fırçalama yöntemi ve sıklığı öne çıkıyor, ama bir sistematik derlemeye göre veriler çoğunlukla kesin sonuç vermiyor.
• Erozyon (asit aşınması): asitli içecekler, sık tüketilen turunçgiller ya da sirkeli yiyecekler, reflü ya da sık kusma. Asit mineyi bakteri olmadan çözer; bu yolla oluşan oyuk genellikle daha sığ ve yuvarlaktır.
• Abfraksiyon (bükülmeye bağlı kayıp): diş sıkma ya da gıcırdatmada diş boynunda toplanan gerilimin mineyi küçük parçalar hâlinde kopardığı düşünülür. Keskin kenarlı, V biçimli çentikler çoğu zaman böyle açıklanır.

Sıkma ve gıcırdatmanın payı neden tartışmalı

Abfraksiyon fikri büyük ölçüde laboratuvar deneylerine ve bilgisayar modellerine dayanıyor: güçlü bir ısırma dişi çok hafifçe büker ve gerilim diş boynunda toplanır. Hastalarda yapılan çalışmalar aynı netliği göstermiyor. Kapanış (alt ve üst dişlerin birbirine oturma biçimi) ile bu çentikler arasındaki ilişkiyi inceleyen bir sistematik derleme, çalışmaların tasarım ve tanı ölçütlerinin çok farklı olduğunu, kapanışın rolünün henüz belirlenemediğini bildiriyor. Yani diş sıkıyor olmanız çentiğin bundan kaynaklandığını göstermez. Yine de sıkma önemsenir, çünkü dolgunun ömrünü etkileyebilir.

Çürükten nasıl ayrılır

Çürük, plaktaki bakterilerin ürettiği asitle oluşur ve dokuyu yumuşatır. Çürük olmayan bir çentiğin yüzeyi ise genellikle sert, düzgün ve parlaktır. Sarımsı renk çürük demek değildir: minenin altındaki dentin zaten sarı tondadır ve çentikte açığa çıkan doku odur. Diş hekimi yüzeye ince uçlu bir aletle hafifçe dokunarak sertliğine, rengine ve plak tutup tutmadığına bakar. İkisi aynı yerde de bulunabilir: kök yüzeyi mineden yumuşak olduğu için, diş eti çekilmiş bir dişte çentiğin kenarında çürük başlayabilir.

Çentik hassasiyet de yapabilir: açıkta kalan dentindeki çok ince kanallar sinire uzanır ve soğuk, tatlı ya da fırça kısa, keskin bir sızıya yol açar. Sızının şiddeti derinlikle her zaman örtüşmez; derin ama hiç sızlamayan bir oyuk da, sığ ama belirgin biçimde sızlayan bir oyuk da görülür.

Dolgu mu, izlemek mi

Her çentik doldurulmaz. Sığ, sızlamayan ve büyümeyen bir çentik çoğu zaman yalnızca izlenir; bu çentikler genellikle yıllar içinde yavaş ilerler. Diş hekimi çentiği fotoğrafla ya da ağız içi tarayıcıyla kaydedip sonraki kontrollerde karşılaştırabilir. Dolgu genellikle şu durumlarda konuşulur:

• Hassasiyet, hassas diş macununa ya da muayenehanede sürülen verniğe rağmen sürüyorsa.
• Çentik derinleşip dişi boynundan zayıflatıyor ya da sinire yaklaşıyorsa.
• Oyuk plak ve yiyecek tutuyor, temiz tutmak zorlaşıyorsa.
• Çentikte çürük başlamışsa ya da görünümü sizi rahatsız ediyorsa.

Dolgu genellikle dişe yapıştırılan, diş renginde bir malzemeyle yapılır: kompozit reçine ya da cam iyonomer.

Dolgu neden bazen düşer

Diş boynundaki dolgular, dişin diğer yüzeylerindeki dolgulara göre daha sık yerinden çıkar. Kenarları diş etine çok yakın olduğundan çalışma alanını kuru tutmak zordur; bu bölgede mine az olduğu için dolgu büyük ölçüde dentine yapışır. Dolguların tutunmasını inceleyen bir meta-analizde, sıkma ya da gıcırdatmaya bağlı aşınma yüzeyleri olan dişlerde dolgu kaybı daha sıktı, ön dişlerde ise tutunma daha iyiydi; kanıtın kesinliği orta ile düşük arasında.

Nedeni durdurmak

Kaybolan diş dokusu geri gelmez, ama ilerleme çoğu zaman yavaşlatılabilir. Asit aşınması üzerine hazırlanan Avrupa uzlaşı raporu da dolgunun ağrı ve hassasiyeti azaltmak, görünümü ve işlevi düzeltmek için yapıldığını, ama ancak önleyici adımlarla birlikte uygulanması gerektiğini vurguluyor.

• Yumuşak kıllı fırça kullanın, bastırmayın ve ileri geri sürtmek yerine diş etinden dişe doğru küçük hareketler yapın.
• Macununuzun ne kadar aşındırıcı olduğunu diş hekiminize sorun; beyazlatıcı macunların bir kısmı daha aşındırıcıdır.
• Asitli içecekleri gün boyu yudumlamak yerine öğünle birlikte ve kısa sürede için.
• Reflü ya da sık kusma varsa kontrolde belirtin; bu durum diş dışında da tedavi gerektirir.
• Gece diş gıcırdatıyorsanız gece plağını diş hekiminizle konuşun.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez.