Doğuştan eksik yan kesici dişler: hangi seçenek, ne zaman

Ne kadar yaygın, neden olur

Yan kesici, iki üst ön dişin hemen yanındaki küçük diştir. Bir ya da birkaç kalıcı dişin doğuştan oluşmamasına hipodonti denir. Üst yan kesici eksikliği nüfusun yaklaşık %1,7'sinde görülür; iki tarafta birden olabilir ya da bir taraf eksikken diğer taraftaki diş küçük ve sivri kalabilir. Durum sıklıkla genetiktir, ailede eksik dişi olan başka kişiler de bulunabilir.

Eksiklik çoğu zaman karma dişlenme döneminde, yani süt ve kalıcı dişlerin ağızda birlikte bulunduğu yıllarda fark edilir: süt dişi beklenen zamanda sallanmaz, köpek dişi ön dişin hemen yanına sürer ya da boşluklar kalır. Kalıcı dişin olup olmadığını panoramik röntgen gösterir. Altında diş olmayan süt yan kesici yıllarca yerinde kalabilir, ama kökü zamanla eriyebildiği için uzun vadede ona güvenilmez.

Üç yol: kapatmak ya da korumak

İlk soru, boşluğun kapatılması mı yoksa korunup doldurulması mı. Buna göre üç seçenek var:

• Boşluk kapatma: diş teli köpek dişini yan kesicinin yerine getirir, diş de ona benzetilerek şekillendirilir.
• Boşluğu koruyup implant: diş teli boşluğu doğru genişlikte açar, büyüme bitince buraya implant ve kron yapılır.
• Boşluğu koruyup yapıştırma (Maryland) köprü: yapay diş, komşu dişin arkasına yapıştırılan ince bir kanatla tutunur.

Köpek dişi yan kesicinin yerine geçerse

Boşluk kapatmada ortodontik tedavi (diş teliyle dişlerin yerinin değiştirilmesi) köpek dişini yan kesicinin, küçük azı dişini de köpek dişinin yerine taşır. Köpek dişi daha kalın, sivri uçlu ve çoğu zaman biraz daha koyudur; bu yüzden ucu törpülenir, gerekirse diş renginde dolgu malzemesiyle (kompozit) biçimi değiştirilir ve diş eti seviyeleri de göz önünde tutulur.

Bu yolun artısı, yıllar içinde yenilenecek bir yapay diş olmaması ve tedavinin ergenlikte bitebilmesidir. Çalışmalarda boşluk kapatma sonrası diş eti sağlığı doğal dişlere benzer bulunmuş, hekim olmayan gözlemciler de sonucu çoğu zaman implant kadar beğenmiş. Ancak bu çalışmaların çoğu küçük ve geriye dönük, kanıtın kesinliği düşük.

Boşluk korunursa: köprü mü, implant mı

Yapıştırma köprü, komşu dişin iç yüzüne yapıştırılan ince bir kanatla tutunur; komşu dişte çoğu zaman ya hiç ya da çok az aşındırma gerekir. Birkaç seansta takılabilir ve ileride implantın önünü kapatmaz. Zaman zaman yerinden çıkabilir; bunun büyük ölçüde tasarıma, uygulamaya ve hasta seçimine bağlı olduğu, uygun hastada uzun yıllar iyi sonuç verdiği bildiriliyor.

İmplant için hem kemik hem yer gerekir. Kron hizasında ya da komşu kökler arasında 7 mm'den az yer varsa implant çoğu zaman mümkün olmaz; bu yüzden ortodontist boşluğu açarken kökleri de düzeltir. Yer sınırlıysa dar çaplı implant (yaklaşık 3–3,5 mm) düşünülür. Bu çaplar öndeki tek diş boşluklarında iyi belgelenmiş, ama çalışmaların kalitesi çoğunlukla düşük. Dar çaplı implant, daha ince olan ve çoğunlukla protez tutmak için kullanılan mini implant değildir.

İmplant neden büyüme bitene kadar bekler

Doğal dişler çene büyüdükçe sürmeye devam eder, implant ise kemikle kaynaşır ve yerinde kalır. Büyüme sürerken konan implant bu yüzden yıllar içinde komşularının gerisinde kalır: kronu kısa görünür, diş eti çizgisinde basamak oluşur. Hastanın “implant battı” diye fark ettiği bu durumu düzeltmek zordur, bazen kronun ya da implantın yeniden yapılmasını gerektirir.

Bu yüzden implant büyüme tamamlandıktan sonra konur; bu çoğu kişide yirmili yaşların başıdır. Köprü ise ergenliğin sonlarında mümkün olabilir. Büyümenin bittiği, boy uzamasının durmasından ve gerekirse aralıklı çekilen röntgenlerin karşılaştırılmasından anlaşılır. Yüz yetişkinlikte de yavaşça değiştiği için yıllar içinde küçük bir fark yine oluşabilir.

Beklerken ne takılır

Diş teli ergenlikte çıkarsa implanta kadar birkaç yıl geçebilir. Bu sürede boşluk korunmalıdır, yoksa dişler kayar ve tedavinin tekrarlanması gerekebilir. En sık çözüm, üzerinde yapay diş bulunan çıkarılabilir plaktır; iyi bir tasarımda, yapay diş kırılsa bile komşu dişleri tutan küçük tel tutucular bulunur. Bazı gençlerde kolay sökülebilen geçici bir yapıştırma köprü de düşünülebilir. Altında diş olmayan sağlam bir süt dişi de doğal yer tutucu olarak kalabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez.