Wrodzony brak bocznych siekaczy: jakie rozwiązanie i kiedy

Jak często i dlaczego

Siekacze boczne, potocznie dwójki, to mniejsze zęby tuż obok dwóch górnych jedynek. Wrodzony brak jednego lub kilku zębów stałych nazywa się hipodoncją. Górnych siekaczy bocznych brakuje u około 1,7 % ludzi; brak może dotyczyć obu stron albo jednej, a wtedy ząb po drugiej stronie bywa mały i stożkowaty. Przyczyna jest często genetyczna, więc braki zębów mogą mieć też inni członkowie rodziny.

Zwykle zauważa się to w okresie uzębienia mieszanego, gdy w jamie ustnej są jednocześnie zęby mleczne i stałe: ząb mleczny nie rusza się w oczekiwanym czasie, kieł wyrzyna się tuż obok jedynki albo zostają szpary. Czy ząb stały istnieje, pokazuje zdjęcie pantomograficzne. Mleczna dwójka bez następcy może utrzymać się latami, ale jej korzeń może stopniowo ulegać resorpcji, więc na dłuższą metę nie można na niej polegać.

Trzy drogi: zamknąć lukę albo ją zachować

Pierwsze pytanie brzmi: czy luka zostanie zamknięta, czy zachowana i uzupełniona? Z tego wynikają trzy możliwości:

• Zamknięcie luki: aparat przesuwa kieł na miejsce siekacza bocznego, a potem kształt kła upodabnia się do dwójki.
• Luka pod implant: aparat otwiera lukę o właściwej szerokości, a po zakończeniu wzrostu wprowadza się w nią implant z koroną.
• Luka pod most adhezyjny (typu Maryland): sztuczny ząb trzyma się dzięki cienkiemu skrzydełku przyklejonemu od tyłu do sąsiedniego zęba.

Gdy kieł zajmuje miejsce siekacza bocznego

Przy zamykaniu luki leczenie ortodontyczne (przesuwanie zębów aparatem) przenosi kieł na miejsce siekacza bocznego, a przedtrzonowiec na miejsce kła. Kieł jest masywniejszy, ma ostry wierzchołek i często jest nieco ciemniejszy. Z tego powodu wierzchołek się szlifuje, w razie potrzeby kształt zmienia się materiałem kompozytowym w kolorze zęba, a przy tym uwzględnia się poziom dziąseł.

Zaletą jest brak sztucznego zęba, który z latami trzeba wymieniać, i możliwość zakończenia leczenia w wieku nastoletnim. W badaniach stan dziąseł po zamknięciu luki był podobny jak przy zębach naturalnych, a osobom spoza zawodu wynik często podobał się tak samo jak implant. Większość tych badań jest jednak niewielka i retrospektywna, a pewność danych niska.

Gdy luka zostaje: most czy implant

Most adhezyjny trzyma się dzięki cienkiemu skrzydełku przyklejonemu do wewnętrznej powierzchni sąsiedniego zęba, który zwykle wymaga niewielkiego szlifowania albo żadnego. Można go założyć podczas kilku wizyt i nie wyklucza on późniejszego implantu. Czasem się odkleja; wydaje się, że zależy to głównie od projektu, techniki i doboru pacjenta, a w odpowiednich przypadkach takie mosty według doniesień dobrze służą przez wiele lat.

Implant potrzebuje kości i miejsca. Gdy na wysokości korony lub między korzeniami sąsiednich zębów jest mniej niż 7 mm, implant zwykle nie jest możliwy, dlatego ortodonta oprócz otwarcia luki prostuje też korzenie. Przy ciasnym miejscu rozważa się implant o zmniejszonej średnicy (około 3–3,5 mm). Takie rozmiary są dobrze udokumentowane w lukach po pojedynczym zębie przednim, choć badania są w większości niskiej jakości. Implant o zmniejszonej średnicy to nie miniimplant, który jest jeszcze cieńszy i służy głównie do utrzymania protez.

Dlaczego implant czeka na koniec wzrostu

Zęby naturalne dalej się wysuwają w miarę wzrostu szczęk, a implant zrasta się z kością i zostaje na miejscu. Implant wszczepiony w okresie wzrostu z latami zostaje więc w tyle za sąsiadami: korona wygląda na krótką, a na linii dziąseł pojawia się stopień. Pacjenci często opisują to tak, jakby implant się „zapadł”. Trudno to naprawić i czasem trzeba wykonać koronę lub implant od nowa.

Dlatego implant wszczepia się po zakończeniu wzrostu, u większości osób po dwudziestce; most bywa możliwy już pod koniec wieku nastoletniego. O końcu wzrostu świadczy to, że wysokość ciała przestała się zwiększać, a w razie potrzeby porównuje się zdjęcia RTG wykonane w odstępie czasu. Ponieważ twarz zmienia się powoli także w dorosłości, z latami i tak może pojawić się niewielka różnica.

Co nosić w okresie oczekiwania

Jeśli aparat zostaje zdjęty w wieku nastoletnim, do implantu może minąć kilka lat. Przez ten czas luka musi pozostać otwarta, inaczej zęby się przesuną i może być konieczne powtórzenie leczenia. Najczęściej stosuje się ruchomy retainer ze sztucznym zębem; dobra konstrukcja ma małe druciane ograniczniki, które trzymają sąsiednie zęby nawet wtedy, gdy sztuczny ząb się odłamie. U części nastolatków można rozważyć łatwy do zdjęcia tymczasowy most adhezyjny. Zdrowy ząb mleczny bez następcy także może pełnić rolę naturalnego utrzymywacza miejsca.

Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania.