نبود مادرزادی دندان‌های پیشین کناری: کدام گزینه و چه زمانی

چقدر شایع است و چرا رخ می‌دهد

دندان‌های پیشین کناری دندان‌های کوچک‌تری هستند که درست کنار دو دندان پیشین بالا قرار دارند. نبود مادرزادی یک یا چند دندان دائمی را کم‌دندانی مادرزادی (هیپودونشیا) می‌نامند. دندان‌های پیشین کناری بالا در حدود ۱٫۷٪ مردم تشکیل نمی‌شوند؛ ممکن است هر دو طرف درگیر باشد، یا یک طرف غایب باشد و دندان طرف دیگر کوچک و نوک‌تیز بماند. علت اغلب ژنتیکی است، پس ممکن است افراد دیگری در خانواده هم دندان غایب داشته باشند.

این مسئله معمولاً در دوران دندانی مختلط دیده می‌شود، یعنی سال‌هایی که دندان‌های شیری و دائمی با هم در دهان هستند: دندان شیری در زمان مورد انتظار لق نمی‌شود، دندان نیش درست کنار دندان پیشین درمی‌آید یا فاصله‌هایی باقی می‌ماند. رادیوگرافی پانورامیک نشان می‌دهد که دندان دائمی وجود دارد یا نه. دندان شیری‌ای که زیرش دندان دائمی نیست ممکن است سال‌ها بماند، اما ریشه‌اش ممکن است به‌تدریج تحلیل برود، پس در درازمدت نمی‌توان به آن تکیه کرد.

سه راه: بستن فضا یا نگه داشتن آن

پرسش نخست این است که فضا بسته شود یا نگه داشته و پر شود. از اینجا سه گزینه پیش می‌آید:

• بستن فضا: ارتودنسی دندان نیش را به جای دندان پیشین کناری می‌برد و سپس شکل آن را شبیه پیشین کناری می‌کنند.
• نگه داشتن فضا برای ایمپلنت: ارتودنسی فضایی با پهنای مناسب باز می‌کند و پس از پایان رشد، ایمپلنت و روکش در آن قرار می‌گیرد.
• نگه داشتن فضا برای بریج چسبی (بریج مریلند): دندان مصنوعی با بالی نازک که به پشت دندان مجاور چسبانده می‌شود سر جایش می‌ماند.

وقتی دندان نیش جای پیشین کناری را می‌گیرد

در بستن فضا، درمان ارتودنسی (جابه‌جا کردن دندان‌ها با براکت) دندان نیش را به جای پیشین کناری و دندان آسیای کوچک را به جای دندان نیش می‌برد. دندان نیش حجیم‌تر است، نوکی تیز دارد و اغلب کمی تیره‌تر است. به همین دلیل نوک آن صاف می‌شود، در صورت نیاز شکلش با مادهٔ ترمیمی هم‌رنگ دندان (کامپوزیت) تغییر می‌کند و سطح لثه هم در نظر گرفته می‌شود.

مزیت این راه آن است که دندان مصنوعی‌ای در کار نیست که با گذشت سال‌ها نیاز به تعویض داشته باشد، و درمان ممکن است در نوجوانی تمام شود. در مطالعات، سلامت لثه پس از بستن فضا مشابه دندان‌های طبیعی بود و افراد غیرمتخصص اغلب نتیجه را به اندازهٔ ایمپلنت می‌پسندیدند. با این حال بیشتر این مطالعات کوچک و گذشته‌نگرند و قطعیت شواهد پایین است.

اگر فضا نگه داشته شود: بریج یا ایمپلنت

بریج چسبی با بالی نازک که به سطح داخلی دندان مجاور چسبانده می‌شود سر جایش می‌ماند و این دندان معمولاً تراش کمی لازم دارد یا اصلاً لازم ندارد. در چند جلسه نصب می‌شود و راه ایمپلنت در آینده را نمی‌بندد. گاهی جدا می‌شود؛ به نظر می‌رسد این بیشتر به طراحی، روش کار و انتخاب درست بیمار بستگی دارد و در موارد مناسب گزارش شده که این بریج‌ها سال‌ها خوب کار می‌کنند.

ایمپلنت هم به استخوان نیاز دارد و هم به فضا. اگر در سطح روکش یا میان ریشه‌های دندان‌های مجاور کمتر از ۷ میلی‌متر فضا باشد، ایمپلنت معمولاً ممکن نیست؛ از این رو ارتودنسی علاوه بر باز کردن فضا، ریشه‌ها را هم صاف می‌کند. وقتی فضا تنگ است، ایمپلنت باریک (حدود ۳–۳٫۵ میلی‌متر) بررسی می‌شود. این اندازه‌ها برای فضای یک دندان در ناحیهٔ جلو به‌خوبی مستند شده‌اند، اما کیفیت مطالعات بیشتر پایین است. ایمپلنت باریک همان مینی‌ایمپلنت نیست؛ مینی‌ایمپلنت نازک‌تر است و بیشتر برای نگه داشتن دندان مصنوعی متحرک به کار می‌رود.

چرا ایمپلنت تا پایان رشد صبر می‌کند

دندان‌های طبیعی با رشد فک‌ها به رویش ادامه می‌دهند، اما ایمپلنت با استخوان جوش می‌خورد و در جای خود می‌ماند. از این رو ایمپلنتی که در دوران رشد گذاشته شود، با گذشت سال‌ها از دندان‌های کناری‌اش عقب می‌ماند: روکش کوتاه به نظر می‌رسد و در خط لثه پله‌ای پدید می‌آید. بیماران اغلب این حالت را «فرو رفتن» ایمپلنت توصیف می‌کنند. اصلاح آن دشوار است و گاهی به ساخت دوبارهٔ روکش یا ایمپلنت نیاز پیدا می‌شود.

به همین سبب ایمپلنت پس از کامل شدن رشد گذاشته می‌شود که برای بیشتر افراد اوایل دههٔ بیست زندگی است؛ بریج ممکن است در اواخر نوجوانی امکان‌پذیر باشد. پایان رشد را از متوقف شدن افزایش قد و در صورت نیاز با مقایسهٔ رادیوگرافی‌هایی که با فاصلهٔ زمانی گرفته شده‌اند تشخیص می‌دهند. چون چهره در بزرگسالی هم به‌آرامی تغییر می‌کند، باز هم ممکن است با گذشت سال‌ها تفاوت کوچکی پدید آید.

در دورهٔ انتظار از چه استفاده می‌شود

اگر ارتودنسی در نوجوانی تمام شود، ممکن است چند سال تا ایمپلنت فاصله باشد. در این مدت باید فضا باز نگه داشته شود، وگرنه دندان‌ها جابه‌جا می‌شوند و ممکن است درمان تکرار شود. راه معمول، نگه‌دارندهٔ متحرکی است که یک دندان مصنوعی دارد؛ در طراحی خوب، زائده‌های سیمی کوچکی دندان‌های مجاور را نگه می‌دارند، حتی اگر دندان مصنوعی بشکند. برای برخی نوجوانان بریج چسبی موقتی که به‌راحتی برداشته می‌شود هم مطرح است. دندان شیری سالمی که زیرش دندان دائمی نیست نیز می‌تواند فضانگه‌دار طبیعی باشد.

این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی عمومی است و جایگزین معاینه نیست.