Co to jest?
Liszaj płaski jamy ustnej to stan wywołujący długotrwałą zmianę zapalną w błonie śluzowej jamy ustnej. Uważa się, że komórki układu odpornościowego kierują się przeciw wierzchniej warstwie błony śluzowej. Najbardziej typowy wygląd to białe linie w układzie siatki albo koronki wewnątrz policzka, zwykle po obu stronach naraz; tych linii nie da się zetrzeć.
Ten stan nie ogranicza się do policzka. Zajęty może być też grzbiet języka, wnętrze wargi i dziąsła. Kiedy zajęte są dziąsła, wyglądają czerwono i błyszcząco i łatwo krwawią przy szczotkowaniu; ten obraz często bierze się za zwykłe zapalenie dziąseł. W postaciach z czerwonymi obszarami i ranami pieczenie i ból stają się wyraźne.
Liszaj płaski jamy ustnej nie jest zakaźny. Jego przebieg się waha: po długich okresach ciszy mogą przyjść zaostrzenia. U większości osób nie należy oczekiwać, że ustąpi całkiem sam; celem jest więc utrzymanie objawów pod kontrolą i obserwowanie błony śluzowej w regularnych odstępach.
Objawy
Nie muszą wystąpić wszystkie naraz.
Skąd się bierze?
- 01
Odpowiedź odpornościowa skierowana przeciw błonie śluzowej
Przyjmuje się, że ten stan opiera się na trwającej odpowiedzi komórek odpornościowych skierowanej przeciw powierzchni błony śluzowej. Nie wykazano żadnej jednej przyczyny zewnętrznej; dlatego nie jest to choroba zakaźna ani wynikająca ze sposobu żywienia.
- 02
Podobne obrazy wywołane lekami i materiałami wypełnień
Bardzo podobny obraz może powstać przy niektórych lekach na ciśnienie, na choroby reumatyczne i na cukrzycę albo na powierzchniach mających kontakt z określonymi materiałami wypełnień. Nazywa się to reakcją liszajowatą; ich rozróżnienie ma znaczenie, bo zmienia kierunek leczenia.
- 03
Czynniki wywołujące zaostrzenia
Okresy dużego napięcia, ocieranie przez ostry brzeg zęba, źle dopasowana proteza, palenie i alkohol mogą sprawiać, że zaostrzenia są częstsze. Potrawy ostre, kwaśne i bardzo gorące nasilają istniejące objawy.
- 04
Objawy, które mogą wystąpić poza jamą ustną
Podobne zmiany można zobaczyć na skórze, paznokciach, skórze głowy i w okolicy narządów płciowych. Tam, gdzie lekarz uzna to za konieczne, może chcieć, żeby te obszary i niektóre badania krwi również zostały ocenione.
Jak przebiega?
- Siateczkowa
Koronkowe białe linie
To najczęstsza postać. Wewnątrz policzka, zwykle po obu stronach, znajduje się białe linie, których nie da się zetrzeć. Może nie dawać objawów i bywa wychwytywana przypadkiem w rutynowym badaniu.
- Rumieniowa
Czerwone, tkliwe obszary
Między białymi liniami albo na dziąsłach powstają jaskrawoczerwone obszary. Widuje się krwawienie przy szczotkowaniu, pieczenie i wrażliwość na gorące i ostre potrawy.
- Nadżerkowa
Postać z otwartymi ranami
Na powierzchni błony śluzowej są otwarte rany. Ból jest wyraźny; może utrudniać jedzenie i szczotkowanie zębów. Tę postać obserwuje się w krótszych odstępach.
Jak się to leczy?
Rozpoznania nie zawsze stawia się z samego wyglądu. Biała plama, której nie da się zetrzeć, obustronna i o układzie siatki, wskazuje kierunek; ale zwykle zleca się biopsję, żeby odróżnić ją od leukoplakii i innych stanów błony śluzowej. Biopsja i badanie tkanki to praca chirurgii szczękowo-twarzowej i patologii jamy ustnej; wynik wyznacza kierunek leczenia.
Część, którą bierze na siebie lekarz dentysta, ogranicza się do wnętrza jamy ustnej. W postaci koronkowej, która nie daje objawów, leków zwykle się nie stosuje; ostre brzegi zębów się wygładza, dopasowanie protezy się poprawia, kamień nazębny się usuwa i planuje się obserwację. Jeśli jest pieczenie albo rana, można wprowadzić leczenie miejscowe, które lekarz dentysta uzna za właściwe; jeśli dołączyła grzybica, zajmuje się nią osobno.
Kiedy zajęta jest skóra, paznokcie, skóra głowy albo okolica narządów płciowych, oraz w przypadkach rozległych, których nie da się opanować leczeniem wewnątrz jamy ustnej, ocena przechodzi do dermatologii; decyzja o leczeniu całego organizmu należy do tego lekarza. Jeśli podejrzewa się reakcję liszajowatą na lek, o jego zmianie może zdecydować tylko lekarz, który go przepisał, więc nie odstawiaj go samodzielnie. Obserwacja trwa po obu stronach; zaleca się zgłaszanie na kontrole w odstępach ustalonych przez lekarza.
- Jakiś obszar twardnieje, unosi się albo grubieje na brzegach
- Pojawiła się nowa rana, która nie zagoiła się w dwa do trzech tygodni
- Z powodu bólu jesz i pijesz mniej i tracisz na wadze
- Na skórze, paznokciach albo w okolicy narządów płciowych pojawiła się wysypka
Jak temu zapobiegać?
- Nie pomijaj wizyt kontrolnych; w tym stanie obserwacja jest częścią leczenia.
- Rzuć palenie i alkohol; oba zwiększają zaostrzenia i obciążenie błony śluzowej jamy ustnej.
- W czasie zaostrzeń ogranicz potrawy kwaśne, ostre i bardzo gorące.
- Czyść regularnie miękką szczoteczką; kiedy zajęte są dziąsła, nagromadzona płytka pogarsza ten obraz.
Najczęstsze pytania
- Czy liszaj płaski jamy ustnej zmienia się w raka?
- Nie da się tego stwierdzić z całą pewnością. W ogromnej większości przypadków takiej zmiany się nie widzi; z drugiej strony, ponieważ w małej części przypadków opisywano zmianę w czasie, zaleca się regularną obserwację. Sensem obserwacji nie jest cię straszyć, lecz wcześnie wychwycić obszar, który twardnieje, unosi się albo się nie goi.
- Czy jest zakaźny, czy mogę przenieść go na partnera?
- Nie jest zakaźny. Nie przenosi się przez pocałunek ani przez wspólną szklankę czy sztućce. To stan związany z odpowiedzią układu odpornościowego na własną tkankę ciała, a nie zakażenie. Osoby mieszkające w tym samym domu nie muszą stosować żadnych dodatkowych środków ostrożności.
- Czy trzeba wymienić moje wypełnienia?
- Nie w każdym przypadku. Jeśli biały albo czerwony obszar siedzi tylko tam, gdzie styka się z określoną powierzchnią wypełnienia, można rozważyć kontaktową reakcję liszajowatą i w grę może wejść wymiana tej odbudowy. W przypadkach rozległych i obustronnych nie należy oczekiwać korzyści ze zmiany wypełnień; decyzję podejmuje się po badaniu i, gdy trzeba, po biopsji.
Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania na miejscu. Objawy różnych schorzeń nakładają się na siebie, a rozpoznanie można postawić wyłącznie klinicznie.