Pionowe złamanie korzenia: objawy, diagnoza i możliwości

Czym jest pionowe złamanie korzenia

Pionowe złamanie korzenia zaczyna się w korzeniu zęba i biegnie wzdłuż niego w stronę powierzchni żującej. Fragmenty często nie rozdzielają się całkowicie i zostają na miejscu, ale między nimi powstaje szczelina, przez którą przedostają się bakterie. Złamanie leży pod dziąsłem i kością, więc nie widać go, zaglądając do ust. Stan zapalny szerzący się wzdłuż linii złamania może z czasem niszczyć kość obok korzenia.

Pęknięcie czy złamanie

Na co dzień oba słowa stosuje się zamiennie; w stomatologii Amerykańskie Stowarzyszenie Endodontów (AAE) rozróżnia je tak jak poniżej. Granica nie zawsze jest ostra, a z czym ma się do czynienia, zwykle wyjaśnia się dopiero po łącznej ocenie badania, pomiarów i zdjęć.

• Pęknięcie szkliwa: cienka rysa ograniczona do szkliwa, bez ubytku tkanek zęba.
• Pęknięty ząb: pęknięcie o nieznanej głębokości, które może biec od powierzchni żującej w stronę korzenia.
• Pionowe złamanie korzenia: złamanie korzenia, którego fragmenty nie rozdzieliły się jeszcze całkowicie.
• Rozszczepiony korzeń: złamanie, którego fragmenty rozdzieliły się całkowicie na całej długości.

Kogo dotyczy częściej

Pionowe złamania korzenia występują głównie w zębach po leczeniu kanałowym i należą do częstych przyczyn utraty takich zębów. Według AAE ryzyko jest największe w zębach z wkładem (sztyftem osadzonym w kanale, który utrzymuje wypełnienie lub koronę) albo takich, w których podczas leczenia usunięto dużo tkanki korzenia. Mogą się jednak zdarzyć także w zębach nigdy nieleczonych, pod wpływem silnych sił żucia i zaciskania powtarzających się latami. Jak chronić ząb po leczeniu kanałowym przed złamaniem, opisuje osobny artykuł; ten dotyczy sytuacji, gdy złamanie już powstało.

Dlaczego objawy są niejasne

Pionowe złamanie korzenia często daje niewiele objawów i długo pozostaje niezauważone; AAE zaznacza, że zwykle wykrywa się je dopiero wtedy, gdy dochodzi do zakażenia otaczającej kości i dziąsła. Ząb po leczeniu kanałowym nie ma już nerwu, więc ostrego bólu zęba nie należy się spodziewać. Sygnały płyną raczej z tkanek wokół zęba i mogą przypominać chorobę dziąseł albo leczenie kanałowe, które się nie wygoiło:

• Ból lub nadwrażliwość przy nagryzaniu albo lekkim opukiwaniu zęba
• Obrzęk, który raz po raz wraca obok tego samego zęba
• Mały punkt na dziąśle przypominający krostkę, z którego co jakiś czas sączy się ropa (przetoka)
• Głęboka, wąska kieszonka w jednym miejscu wokół zęba przy zdrowym dziąśle w pozostałych miejscach
• Ruchomość zęba

Dlaczego diagnoza jest trudna

Zwykłe zdjęcie rentgenowskie pokazuje ząb tylko z jednego kierunku; jeśli linia złamania nie leży w osi promieni, nie widać jej na obrazie. Zazwyczaj widać nie samo złamanie, lecz ciemny obszar ubytku kości biegnący wzdłuż jednej strony korzenia, często przypominający literę J. Tomografia stożkowa (CBCT) pokazuje ząb w trzech wymiarach, ale wypełnienie kanałów i metalowe wkłady tworzą na obrazie artefakty w postaci smug. W przeglądzie systematycznym badań zębów po leczeniu kanałowym CBCT wykrywała średnio około siedmiu złamań na dziesięć, a smugi bywały mylone ze złamaniami.

Dlatego pewne rozpoznanie wymaga czasem bezpośredniego oglądu: w niewielkim zabiegu chirurgicznym odchyla się dziąsło i ogląda powierzchnię korzenia w powiększeniu. AAE nadal uznaje taką ocenę pod mikroskopem za najbardziej wiarygodną metodę. Niekiedy złamanie potwierdza się dopiero po usunięciu zęba lub korzenia.

Jakie są możliwości

Złamany korzeń nie zrasta się sam, a ponowne leczenie kanałowe nie zamyka linii złamania. W zębach jednokorzeniowych, czyli przednich i większości przedtrzonowych, zwykle konieczna jest ekstrakcja; AAE podaje, że dla tych zębów nie opracowano skutecznego leczenia. W dużych zębach trzonowych z kilkoma korzeniami, jeśli złamany jest tylko jeden korzeń, w wybranych przypadkach można go usunąć i zachować resztę zęba:

• Amputacja korzenia: złamany korzeń odcina się od górnej części zęba i usuwa.
• Hemisekcja: ząb dzieli się na dwie części, złamany korzeń usuwa się razem z jego połową, a pozostałą połowę odbudowuje koroną.

Te rozwiązania są odpowiednie tylko wtedy, gdy wokół pozostałych korzeni jest dość kości, dziąsło jest zdrowe, a pozostałą część zęba da się odbudować; decyzję często podejmuje się ze specjalistą. Opisywano też próby sklejenia odłamów i ponownego osadzenia zęba w zębodole. Przegląd systematyczny tych prób wykazał jednak, że danych jest mało i są niskiej jakości, a wyniki wahały się od całkowitej porażki do pełnego sukcesu.

Co po ekstrakcji

Nie zawsze trzeba uzupełniać lukę po usuniętym zębie, ale jeśli długo pozostaje pusta, sąsiednie zęby mogą się przechylać, a ząb przeciwstawny wysuwać. Implant, most lub protezę ruchomą omawia się w zależności od stanu kości i sąsiednich zębów. Jeśli złamany ząb długo pozostaje w jamie ustnej przy trwającym stanie zapalnym, utrata kości wokół niego może się pogłębiać i zawężać późniejsze możliwości. Dlatego po potwierdzeniu złamania zwykle lepiej nie odkładać decyzji na długo.

Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania.