Uśmiech dziąsłowy: o leczeniu decyduje przyczyna

Czym właściwie jest uśmiech dziąsłowy

To, że przy uśmiechu nad górnymi zębami przednimi widać trochę dziąsła, u wielu osób jest zupełnie normalne. Według definicji często stosowanej w badaniach o uśmiechu dziąsłowym mówi się wtedy, gdy przy najszerszym uśmiechu nad górnymi siekaczami widać więcej niż 2 mm dziąsła. Same milimetry jednak nie przesądzają: jednym wyraźnie widoczne dziąsło w ogóle nie przeszkadza, inni źle się czują już przy znacznie mniejszym. Najważniejsze jest ustalenie, skąd ten wygląd się bierze, bo od tego zależy leczenie.

Możliwe przyczyny

Często kilka przyczyn występuje jednocześnie. Najczęściej omawia się te:

• Zęby za bardzo przykryte dziąsłem: zęby mają prawidłową długość, ale przy wyrzynaniu dziąsło nie cofnęło się tak daleko, jak powinno. Zęby wyglądają na krótkie i kwadratowe.
• Krótka lub bardzo ruchliwa górna warga: jeśli warga przy uśmiechu unosi się wyżej niż zwykle albo jest z natury krótka, widać więcej dziąsła, choć zęby i dziąsła mogą być zdrowe.
• Nadmierny pionowy wzrost szczęki: dziąsło widać wtedy na całej szerokości uśmiechu i na dużym obszarze.
• Starcie i ustawienie zębów: starte zęby przednie mogą z czasem dalej wysuwać się w dół i pociągać za sobą dziąsło; podobnie mogą wyglądać siekacze nachylone do wewnątrz albo zbyt mocno wysunięte w dół.
• Przerost dziąsła: stan zapalny, niektóre leki albo trudny do czyszczenia aparat stały mogą sprawić, że dziąsło obrzęknie i nasunie się na zęby.

Jak ustala się przyczynę

Decyzji nie podejmuje się na podstawie jednego zdjęcia. Dentysta sprawdza, ile zęba widać przy rozluźnionych wargach, jak wysoko unosi się warga przy uśmiechu, jak długie są zęby i jaki jest stosunek ich szerokości do długości. To, gdzie pod dziąsłem kończy się szkliwo, a zaczyna kość, mierzy się cienkim narzędziem pomiarowym i w razie potrzeby na zdjęciu rentgenowskim: sam nadmiar dziąsła wymaga innego leczenia niż kość położona zbyt blisko zęba. Przy podejrzeniu przyczyny w szczęce potrzebne są też pomiary twarzy i dokumentacja ortodontyczna.

Gdy dziąsło przykrywa zęby

Gdy dziąsło przykrywa zbyt dużą część zęba, celem jest przesunięcie brzegu dziąsła bliżej granicy szkliwa. Jeśli kość leży wystarczająco daleko od zęba, może wystarczyć usunięcie nadmiaru dziąsła. Jeśli leży bardzo blisko granicy szkliwa, samo usunięcie dziąsła może nie pomóc, bo dziąsło ma tendencję do odrastania w stronę dawnej pozycji; wtedy modeluje się także brzeg kości. Taki zabieg nazywa się wydłużeniem korony klinicznej. Brzeg dziąsła potrzebuje czasu, by się ustabilizować, dlatego planowane korony lub licówki wykonuje się zwykle po wygojeniu.

Gdy przyczyną jest warga

Jeśli proporcje zębów i dziąsła są prawidłowe, ale warga unosi się zbyt wysoko, leczenie dotyczy ruchu wargi. Toksyna botulinowa wstrzyknięta w mięśnie unoszące wargę czasowo zmniejsza ten ruch. Według metaanalizy efekt utrzymuje się co najmniej 12 tygodni i po około 24 tygodniach wraca w pobliże stanu wyjściowego; szczególnie skuteczny okazał się przy uśmiechu dziąsłowym do 4 mm. Utrzymanie efektu wymaga powtarzania zastrzyków.

Przy chirurgicznej zmianie położenia wargi usuwa się pasek tkanki z wewnętrznej strony górnej wargi, by ograniczyć jej unoszenie. W metaanalizie poprawa była wyraźna w pierwszych miesiącach, ale z czasem słabła, a po 12 miesiącach opisano nawrót rzędu 25 %. Jeśli warga jest z natury krótka, możliwości działania na zębach i dziąsłach mogą być ograniczone.

Gdy przyczyną jest szczęka lub ustawienie zębów

Jeśli szczęka urosła zbyt mocno w pionie albo zęby przednie za bardzo wysunęły się w dół, problem nie leży w dziąśle, lecz w położeniu zębów i kości. W łagodniejszych przypadkach zęby przednie można przesunąć ortodontycznie w górę, często z oparciem na małych śrubach umieszczonych w kości. W wyraźnych przypadkach razem z leczeniem ortodontycznym rozważa się operację szczęki; przegląd systematyczny podaje, że wyniki chirurgiczne dobrze się utrzymują, zwłaszcza przy nadmiernym pionowym wzroście szczęki, a ortodoncja jest skuteczna w łagodniejszych przypadkach. Przy startych zębach można wspólnie zaplanować ortodoncję, wydłużenie korony klinicznej i korony przywracające zębom długość.

Mock-up: zobaczyć, zanim podejmiesz decyzję

Dentysta utrwala twój uśmiech na zdjęciach i nagraniu wideo, a nową długość zębów i linię dziąsła projektuje cyfrowo lub na modelu. Ten projekt przenosi się na twoje zęby z materiału tymczasowego; nazywa się to mock-upem. Dzięki temu widzisz, jak dłuższe zęby wyglądają z twoimi wargami, przy mówieniu i uśmiechu, zanim zrobi się cokolwiek nieodwracalnego. Ten sam projekt może posłużyć jako szablon pokazujący, ile dziąsła usunąć przy wydłużeniu korony klinicznej. Mock-up pokazuje jednak tylko zmianę w zębach; nie usuwa udziału wargi ani szczęki.

Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania.