Ząb mleczny, który nigdy nie wypadł: gdy pod nim nie ma stałego

Dlaczego ząb mleczny zostaje

Zwykle ząb stały, wyrzynając się, rozpuszcza korzeń zęba mlecznego nad sobą, a ząb mleczny wypada, najczęściej do 12–14 roku życia. Jeśli ząb stały się nie wykształcił albo utknął w kości (jest zatrzymany), nic nie rozpuszcza korzenia i ząb mleczny może zostać. Najczęstsze przykłady to mleczne trzonowce bez przedtrzonowca pod spodem i mleczny kieł, który zostaje, bo kieł stały jest zatrzymany.

Wrodzony brak jednego lub kilku zębów stałych nazywa się hipodoncją. Nie licząc zębów mądrości, dotyczy około 6,4 % ludzi na świecie, a większości z nich brakuje tylko jednego lub dwóch zębów. Często ma podłoże genetyczne i może powtarzać się w rodzinie.

Co jest pod spodem, pokaże zdjęcie RTG

Z zewnątrz nie widać, czy pod zębem mlecznym jest ząb stały; zdjęcie pantomograficzne pokazuje to, a także długość korzenia zęba mlecznego. Jeśli ząb stały jest zatrzymany, liczą się jego położenie, nachylenie i odległość od korzeni sąsiednich zębów, a czasem potrzebne jest badanie trójwymiarowe. U młodych osób ząb zatrzymany można czasem sprowadzić na miejsce chirurgicznie i aparatem; u dorosłych jest to mniej prawdopodobne i ząb się obserwuje albo usuwa. Ponieważ ząb zatrzymany może rozpuszczać korzenie sąsiednich zębów, nie warto odkładać tej oceny.

Jak długo wytrzymuje ząb mleczny

Nie da się tego z góry przewidzieć. Część wypada w zwykłym czasie, część zostaje daleko w dorosłość, a zdrowy ząb może wytrzymać 20 lat i dłużej. W badaniach obserwujących mleczne trzonowce bez przedtrzonowca pod spodem około 82–89 % było po 5–13 latach nadal w dobrym stanie, a resorpcja korzenia czy zapadanie się zęba zwykle wyraźnie się nie nasiliły. Według doniesień po 20 roku życia zmiany zwalniają. Badań jest jednak niewiele, a poziom dowodów niski. Najczęstszą przyczyną utraty tych zębów jest próchnica.

Resorpcja korzenia i zapadanie się zęba

Obserwuje się dwie rzeczy. Pierwsza to resorpcja, czyli rozpuszczanie się korzenia: korzeń zęba mlecznego może z latami się skracać, aż ząb zacznie się ruszać. Druga to infraokluzja, czyli sytuacja, w której ząb jest niżej niż sąsiednie. Ząb mleczny czasem zrasta się z kością (ankyloza); gdy sąsiednie zęby i kość dalej rosną, on zostaje w miejscu i wydaje się coraz bardziej zapadnięty. W łagodnych przypadkach różnica wynosi około 1 mm, w ciężkich ząb schodzi do poziomu dziąsła.

Zapadnięty ząb to nie tylko kwestia wyglądu. Ząb z przeciwnego łuku może wysunąć się w stronę luki, sąsiednie zęby mogą się nad nim pochylić, a miejsca na przyszłe uzupełnienie ubywa. Kość w tej okolicy może się też nie rozwinąć w pełni.

Zachować czy usunąć

Jeśli ząb nie ma próchnicy i jest stabilny, mniej niż połowa korzenia uległa resorpcji i nie jest wyraźnie zapadnięty, zachowanie go jest często rozsądne. Dopóki jest na miejscu, utrzymuje przestrzeń, podtrzymuje kość i dziąsło wokół i odsuwa w czasie decyzję o uzupełnieniu. Powierzchnię żującą zapadniętego zęba można podbudować materiałem kompozytowym albo koroną, co pomaga zapobiec wysuwaniu się zęba z przeciwnego łuku i pochylaniu sąsiadów.

O usunięciu mówi się zwykle wtedy, gdy ząb jest mocno zapadnięty, gdy korzeń jest już bardzo krótki i ząb się rusza, przy rozległej próchnicy lub stanie zapalnym albo gdy plan ortodontyczny zakłada zamknięcie tej luki. Moment usunięcia dobiera się do planu, bo po ekstrakcji kość w tym miejscu może stopniowo zanikać.

Gdy ząb mleczny zostanie utracony

Możliwości są takie same jak przy braku zęba stałego: implant, most, czasem zamknięcie luki aparatem, a przy kilku lukach proteza ruchoma. Implant wymaga zakończonego wzrostu i wystarczającej ilości kości; tam, gdzie ząb stały nigdy się nie wykształcił, kość może pozostać cienka i może być potrzebna jej odbudowa. Przy pojedynczej luce most adhezyjny wymaga bardzo niewielkiego szlifowania sąsiednich zębów i nie wyklucza późniejszego implantu. O wyborze decydują szerokość luki, zgryz, kość i stan sąsiednich zębów.

Gdy brakuje wielu zębów

Ciężka hipodoncja, czyli brak sześciu lub więcej zębów stałych, zdarza się rzadziej, ale jej leczenie trwa dłużej i jest bardziej złożone. W jamie ustnej może zostać kilka zębów mlecznych, wykształcone zęby bywają małe lub stożkowate, a kość w miejscach braków słabo rozwinięta. Jeśli brakuje większości zębów bocznych albo mleczne trzonowce się zapadły, wysokość zgryzu może się zmniejszyć: przy zagryzaniu szczęki zbliżają się bardziej, niż powinny, i dla nowych zębów zostaje mniej miejsca w pionie. Wtedy nie wystarczy uzupełniać luk po kolei; ortodonta, protetyk (dentysta uzupełniający brakujące zęby koronami, mostami i protezami) i chirurg najpierw wspólnie planują wysokość zgryzu. Obok rozwiązań stałych rozważa się też protezy ruchome, na jakiś czas albo na dłużej.

Ta treść ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje badania.