دندان شیری‌ای که هیچ‌وقت نیفتاد: وقتی دندان دائمی زیرش نیست

چرا دندان شیری سر جایش می‌ماند

به‌طور معمول دندان دائمی هنگام رویش، ریشهٔ دندان شیری بالای خود را تحلیل می‌برد و دندان شیری می‌افتد؛ این کار معمولاً تا ۱۲–۱۴ سالگی تمام می‌شود. اگر دندان دائمی تشکیل نشده باشد یا در استخوان نهفته مانده باشد، چیزی ریشه را تحلیل نمی‌برد و دندان شیری ممکن است بماند. شایع‌ترین نمونه‌ها آسیاهای شیری‌ای هستند که زیرشان دندان آسیای کوچک نیست، و دندان نیش شیری‌ای که به دلیل نهفته ماندن نیش دائمی باقی مانده است.

نبود مادرزادی یک یا چند دندان دائمی را کم‌دندانی مادرزادی (هیپودونشیا) می‌نامند. بدون احتساب دندان‌های عقل، حدود ۶٫۴٪ مردم جهان به آن دچارند و بیشترشان تنها یک یا دو دندان کم دارند. علت اغلب ژنتیکی است و ممکن است در خانواده تکرار شود.

رادیوگرافی نشان می‌دهد زیر دندان چیست

از بیرون نمی‌توان فهمید زیر دندان شیری دندان دائمی هست یا نه؛ رادیوگرافی پانورامیک این را و همچنین طول ریشهٔ دندان شیری را نشان می‌دهد. اگر دندان دائمی نهفته باشد، جایگاه، زاویه و نزدیکی‌اش به ریشه‌های کناری اهمیت پیدا می‌کند و گاهی تصویربرداری سه‌بعدی لازم است. در نوجوانان گاهی می‌توان دندان نهفته را با جراحی و ارتودنسی به جای خود آورد؛ در بزرگسالان این احتمال کمتر است و دندان یا زیر نظر می‌ماند یا کشیده می‌شود. چون دندان نهفته ممکن است ریشهٔ دندان‌های مجاور را تحلیل ببرد، نباید این ارزیابی را به تعویق انداخت.

دندان شیری چقدر دوام می‌آورد

این را نمی‌توان از پیش با قطعیت گفت. برخی در زمان معمول می‌افتند، برخی تا سال‌ها پس از رسیدن به بزرگسالی می‌مانند و دندان سالم ممکن است ۲۰ سال یا بیشتر دوام بیاورد. در مطالعاتی که آسیاهای شیری بدون آسیای کوچک زیرین را دنبال کردند، حدود ۸۲–۸۹٪ آن‌ها پس از ۵–۱۳ سال هنوز در وضعیت خوبی بودند و تحلیل ریشه یا فرورفتن در بیشترشان چندان بیشتر نشد. گزارش شده که پس از ۲۰ سالگی تغییرات کندتر می‌شود. با این حال مطالعات اندک‌اند و سطح شواهد پایین است. شایع‌ترین علت از دست رفتن این دندان‌ها پوسیدگی است.

تحلیل ریشه و فرورفتن دندان

دو چیز زیر نظر گرفته می‌شود. نخست تحلیل ریشه: ریشهٔ دندان شیری ممکن است با گذشت سال‌ها کوتاه شود تا جایی که دندان لق شود. دوم اینفرااکلوژن، یعنی پایین‌تر بودن دندان از دندان‌های کناری. دندان شیری گاهی با استخوان جوش می‌خورد (آنکیلوز)؛ در حالی که دندان‌های کناری و استخوان فک به رشد ادامه می‌دهند، این دندان سر جایش می‌ماند و به‌تدریج فرورفته‌تر به نظر می‌رسد. در موارد خفیف تفاوت حدود ۱ میلی‌متر است و در موارد شدید دندان تا سطح لثه پایین می‌رود.

دندان فرورفته فقط مسئلهٔ ظاهر نیست. دندان روبه‌رو در فک مقابل ممکن است به سمت فضا بلند شود، دندان‌های کناری ممکن است روی آن خم شوند و فضای لازم برای جایگزین آینده تنگ‌تر شود. استخوان آن ناحیه هم ممکن است کامل رشد نکند.

نگه داشتن یا کشیدن

اگر دندان پوسیدگی ندارد و محکم است، کمتر از نیمی از ریشه‌اش تحلیل رفته و آشکارا فرونرفته است، نگه داشتنش اغلب منطقی است. تا وقتی سر جایش است، فضا را حفظ می‌کند، از استخوان و لثهٔ اطراف پشتیبانی می‌کند و تصمیم دربارهٔ جایگزینی را به تعویق می‌اندازد. سطح جویدنی دندان فرورفته را می‌توان با مادهٔ ترمیمی یا روکش بالا آورد؛ این کار به جلوگیری از بلند شدن دندان روبه‌رو و خم شدن دندان‌های کناری کمک می‌کند.

کشیدن معمولاً وقتی مطرح می‌شود که دندان به‌شدت فرورفته باشد، ریشه خیلی کوتاه و دندان لق شده باشد، پوسیدگی گسترده یا عفونت وجود داشته باشد، یا برنامهٔ ارتودنسی بر بستن آن فضا استوار باشد. زمان کشیدن هم بر اساس برنامه انتخاب می‌شود، چون پس از کشیدن، استخوان آن ناحیه ممکن است به‌تدریج نازک شود.

وقتی دندان شیری از دست می‌رود

گزینه‌ها همان‌هایی است که برای نبود یک دندان دائمی وجود دارد: ایمپلنت، بریج، گاهی بستن فضا با ارتودنسی، یا اگر چند فضا باشد، دندان مصنوعی متحرک. ایمپلنت به پایان رشد و استخوان کافی نیاز دارد؛ جایی که دندان دائمی هرگز تشکیل نشده، استخوان ممکن است نازک بماند و پیوند استخوان لازم شود. برای فضای یک دندان، بریج چسبی تنها به تراش بسیار کم دندان‌های مجاور نیاز دارد و راه ایمپلنت در آینده را نمی‌بندد. پهنای فضا، جفت شدن دندان‌ها، استخوان و وضعیت دندان‌های مجاور تعیین می‌کنند کدام گزینه مناسب است.

وقتی چند دندان غایب است

کم‌دندانی مادرزادی شدید، یعنی نبود شش دندان دائمی یا بیشتر، کمتر دیده می‌شود، اما درمانش طولانی‌تر و پیچیده‌تر است. ممکن است چند دندان شیری هنوز در دهان باشد، دندان‌های تشکیل‌شده کوچک یا نوک‌تیز باشند و استخوان در جای دندان‌های غایب کم رشد کرده باشد. اگر بیشتر دندان‌های عقبی غایب باشند یا آسیاهای شیری فرورفته باشند، ارتفاع بایت ممکن است کم شود: هنگام روی هم آمدن دندان‌ها، فک‌ها بیش از اندازه به هم نزدیک می‌شوند و فضای عمودی برای دندان‌های تازه کم می‌شود. در این حالت پر کردن فضاها یکی‌یکی کافی نیست؛ متخصص ارتودنسی، متخصص پروتز (دندان‌پزشکی که دندان‌های غایب را با روکش، بریج و دندان مصنوعی جایگزین می‌کند) و جراح نخست با هم ارتفاع بایت را برنامه‌ریزی می‌کنند. در کنار راه‌حل‌های ثابت، دندان مصنوعی متحرک هم به‌صورت موقت یا بلندمدت بررسی می‌شود.

این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی عمومی است و جایگزین معاینه نیست.