این یعنی چه؟
دندان مستقیماً به استخوان نچسبیده است؛ با لایه نازکی از بافت پیوندی که ریشه را در بر می‌گیرد، در حفره خود آویزان است. وقتی دندان کاملاً از جا در میآید، سلولهای این لایه مدتی روی ریشه زنده می‌مانند. با خشک شدن می‌میرند و احتمال چسبیدن دندانی که دوباره سر جایش گذاشته میشود کاهش می‌یابد. به همین دلیل، اینکه دندان را چطور می‌گیرید و در چه چیزی نگه می‌دارید، در این تصویر بر هر کار دیگری مقدم است.
چیزی که این وضعیت را از دندان‌هایی که به‌مرور ساییده می‌شوند یا کم‌کم می‌شکنند جدا میکند، ناگهانی و یک‌باره بودن حادثه است. زیر همین عنوان سه وضعیت با مسیرهای متفاوت جمع می‌شوند: بیرون آمدن کامل دندان از حفره‌اش، شکستن دندان و جدا شدن تکه‌ای از آن، و جابه‌جا شدن یا فرو رفتن دندان به سمت لثه بدون شکستن. در شکستگی، آنچه تعیین‌کننده است عمق شکستگی است؛ اگر در وسط سطح جدا شده نقطه‌ای صورتی یا خونریزی می‌بینید، یعنی به عصب دندان رسیده است.
سن هم مسیر را تغییر می‌دهد. دندان شیری‌ای که از جا در آمده دوباره کاشته نمیشود؛ خطر آسیب رساندن به دندان دائمی‌ای که زیر آن در حال رشد است وجود دارد. در دندان دائمی اما جاگذاری مجدد بیشتر اوقات امتحان میشود. اگر دندان یا تکه جدا شده را می‌گردید و پیدا نمی‌کنید، این خودش یک اطلاعات است: ممکن است تکه بلعیده شده باشد، وارد راه تنفسی شده باشد یا در داخل لب فرو رفته باشد.
علت این نشانه بیشتر اوقات روشن است: ضربه، افتادن یا گاز زدن چیزی سفت. پرسش اصلی این است که ضربه تا کجا رسیده است. عنوان‌های زیر جاهایی را نشان می‌دهند که دندان‌پزشک هنگام ارزیابی، در کنار دندان به استخوان، لثه و دندانهای مجاور هم نگاه میکند.
علت‌های محتمل
در خانه چه کمکی میکند؟
- دندان را فقط از قسمت بالایی که در دهان دیده میشود بگیرید؛ به سطح ریشه دست نزنید، آن را نمالید و مسواک نزنید.
- اگر خاک یا شن به آن چسبیده، دندان را چند ثانیه با شیر یا سرم نمکی به‌آرامی بشویید؛ آن را در آب لولهکشی نگه ندارید و در دستمال کاغذی نپیچید تا خشک بماند.
- اگر دندان دائمی است و می‌توانید، آن را آرام در حفره خودش بگذارید و یک پارچه تمیز را گاز بزنید؛ اگر نمی‌توانید، آن را در ظرفی پر از شیر یا داخل گونه‌تان در بزاق حمل کنید. تکه شکسته را هم دور نیندازید، به همین شکل بیاورید.
- برای تورم از بیرون روی گونه سرما بگذارید و با آن سمت نجوید؛ نبودن درد خیال‌تان را راحت نکند، دندانی که جابه‌جا شده ممکن است روز اول درد نگیرد.
- اگر پس از ضربه از دست دادن هوشیاری، استفراغ، سرگیجه یا به یاد نیاوردن حادثه وجود دارد، نخست به بیمارستان بروید
- اگر با وجود فشار دادن، خونریزی در بیست دقیقه بند نمی‌آید
- اگر فک‌تان درست روی هم بسته نمیشود یا در لب و چانه‌تان بی‌حسی هست
- اگر دندان یا تکه جدا شده پیدا نمیشود
- اگر دندان به‌جای بیرون آمدن، به داخل لثه فرو رفته است
پرسش‌های متداول
- آیا دندانی که از جا در آمده دوباره جاگذاری میشود؟
- برای دندان دائمی بیشتر اوقات امتحان میشود. دو چیز نتیجه را تعیین میکند: مدتی که دندان بیرون از دهان مانده و اینکه آن مدت را خشک گذرانده یا داخل مایعی مناسب. در دندانی که در مدت کوتاه و در محیطی مناسب مانند شیر آورده شود، احتمال چسبیدن بیشتر است. نمیتوان گفت این کار در هر شرایطی موفق خواهد بود و حتی اگر دندان بچسبد، پیگیری طولانیمدت لازم است. در دندانهای شیری جاگذاری مجدد انجام نمیشود.
- دندان را در چه چیزی بیاورم؟
- شیر، سرم نمکی یا بزاق خودتان مناسب است؛ حمل دندان داخل گونه هم ممکن است، اما در کودکان خردسال به دلیل خطر بلعیدن این راه انتخاب نمیشود. آب لولهکشی مناسب نیست و به سلولهای سطح ریشه آسیب میزند. پیچیدن دندان در دستمال یا کیسه خشک هم همان نتیجه را دارد. تکه شکسته را نیز به همین شکل مرطوب بیاورید.
- دندان شکسته اما درد نمیکند، باز هم باید عجله کنم؟
- بهتر است عجله کنید. نبودن درد نشان نمیدهد که آسیب سطحی است؛ پیش میآید که عصب دندان پس از ضربه در روزهای اول واکنشی نشان ندهد. سطح شکسته، عصب دندان را در معرض باکتریها میگذارد و تکه جدا شده در برخی موارد میتواند دوباره چسبانده شود. ضمناً اینکه در همان ضربه ریشه یا استخوان اطراف هم آسیب دیده است یا نه، فقط با معاینه و عکس رادیوگرافی مشخص میشود.
این محتوا جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه حضوری نیست. علائم میان بیماری‌ها مشترک‌اند و تشخیص تنها بالینی انجام میشود.