Bu ne demek?
Diş kemiğe doğrudan yapışık değildir; kökü saran ince bir bağ dokusu tabakasıyla yuvasında asılı durur. Diş yerinden tamamen çıktığında bu tabakanın hücreleri kökün üzerinde bir süre canlı kalır. Kuruduklarında ölürler ve yerine oturtulan dişin tutunma olasılığı düşer. Bu yüzden dişi nasıl tuttuğunuz ve neyin içinde sakladığınız, bu tabloda yaptığınız her şeyden önce gelir.
Bu durumu zamanla aşınan ya da ufak ufak kırılan dişlerden ayıran şey olayın ani ve tek seferlik olmasıdır. Aynı başlık altında yolu farklı üç durum toplanır: dişin yuvasından tamamen çıkması, dişin kırılıp bir parçasının kopması, dişin kırılmadan yerinden oynaması veya diş etine doğru gömülmesi. Kırıkta belirleyici olan kırığın derinliğidir; kopan yüzeyin ortasında pembe bir nokta ya da kanama görüyorsanız diş sinirine ulaşılmış demektir.
Yaş da yolu değiştirir. Yerinden çıkan bir süt dişi geri yerleştirilmez; altında gelişmekte olan kalıcı dişe zarar verme riski vardır. Kalıcı dişte ise geri yerleştirme çoğu zaman denenir. Dişi ya da kopan parçayı arayıp bulamıyorsanız bu kendi başına bir bilgidir: parça yutulmuş, solunum yoluna kaçmış ya da dudağın içine gömülmüş olabilir.
Bu belirtinin nedeni çoğu zaman bellidir: darbe, düşme ya da sert bir şeye ısırma. Asıl soru darbenin nereye kadar ulaştığıdır. Aşağıdaki başlıklar, hekimin dişin yanında kemiği, diş etini ve komşu dişleri de değerlendirirken baktığı yerleri gösterir.
Olası nedenler
Evde ne yapılabilir?
- Dişi yalnızca ağızda görünen üst kısmından tutun; kökün yüzeyine dokunmayın, ovalamayın, fırçalamayın.
- Toprak ya da kum bulaştıysa dişi birkaç saniye sütle veya serum fizyolojikle nazikçe durulayın; musluk suyunda bekletmeyin, kâğıt mendile sarıp kuru bırakmayın.
- Kalıcı bir dişse ve yapabiliyorsanız dişi kendi yuvasına yavaşça yerleştirip temiz bir bezi ısırın; yapamıyorsanız süt dolu bir kapta ya da yanağınızın içinde tükürükte taşıyın. Kırılan parçayı da atmayın, aynı şekilde getirin.
- Şişlik için yanağın dışına soğuk uygulayın ve o tarafla çiğnemeyin; ağrı olmaması sizi rahatlatmasın, yerinden oynamış bir diş ilk gün ağrımayabilir.
- Darbeden sonra bilinç kaybı, kusma, baş dönmesi ya da olayı hatırlamama varsa önce hastaneye gidin
- Baskı uygulamanıza rağmen kanama yirmi dakikada durmuyorsa
- Çeneniz düzgün kapanmıyorsa ya da dudağınızda ve çenenizde uyuşma varsa
- Diş veya kopan parça bulunamıyorsa
- Diş dışarı çıkmak yerine diş etinin içine doğru gömüldüyse
Sık sorulan sorular
- Yerinden çıkan diş geri takılabilir mi?
- Kalıcı bir diş için çoğu zaman denenir. Sonucu belirleyen iki şey vardır: dişin ağız dışında geçirdiği süre ve o süreyi kuru mu yoksa uygun bir sıvının içinde mi geçirdiği. Kısa sürede ve süt gibi uygun bir ortamda getirilen dişte tutunma olasılığı daha yüksektir. Bunun her durumda başarılı olacağı söylenemez ve diş tutunsa bile uzun süreli takip gerekir. Süt dişlerinde geri yerleştirme uygulanmaz.
- Dişi neyin içinde getirmeliyim?
- Süt, serum fizyolojik ya da kendi tükürüğünüz uygundur; dişi yanağınızın içinde taşımak da olur, ancak küçük çocuklarda yutma riski nedeniyle bu yol seçilmez. Musluk suyu uygun değildir, kök yüzeyindeki hücrelere zarar verir. Dişi kuru bir mendile ya da poşete sarmak da aynı sonucu doğurur. Kopan kırık parçayı da aynı şekilde ıslak getirin.
- Diş kırıldı ama ağrımıyor, yine de acele etmeli miyim?
- Acele etmeniz yerinde olur. Ağrı olmaması hasarın yüzeysel olduğunu göstermez; darbeyle sarsılan diş sinirinin ilk günlerde tepki vermediği olur. Kırık yüzeyi açıkta kalan diş sinirini bakterilere açar ve kopan parça bazı durumlarda geri yapıştırılabilir. Ayrıca aynı darbede kökün ya da çevre kemiğin etkilenip etkilenmediği yalnızca muayene ve filmle anlaşılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz. Belirtiler birden fazla hastalıkta ortak olabilir; teşhis yalnızca klinik muayene ile konur.