سلامت دهان و دندان در ورزشکاران

چرا دهان هنگام تمرین خشک می‌شود

با بالا رفتن شدت تمرین تنفس تندتر می‌شود و بیشتر افراد علاوه بر بینی از دهان هم نفس می‌کشند. جریان پیوسته‌ی هوا لب‌ها و سطح دندان‌ها را خشک می‌کند و بزاق کم می‌شود. بزاق محافظ طبیعی دهان در برابر اسید است: باقی‌مانده‌ی غذا را می‌شوید، اسید را رقیق می‌کند و به ترمیم سطح دندان کمک می‌کند. در دویدن یا رکاب‌زدن طولانی، دهان ساعت‌ها خشک می‌ماند.

از دست دادن مایعات با عرق هم همین اثر را تشدید می‌کند. هرچه مایع بدن کمتر شود، بزاق غلیظ‌تر و کمتر می‌شود و حس چسبندگی در دهان می‌ماند. در این حالت هر تماس با اسید طولانی‌تر از حد معمول ادامه پیدا می‌کند. خودِ ورزش دندان را خراب نمی‌کند؛ آنچه فرق می‌گذارد الگوی نوشیدن و خوردنی است که در کنار خشکی دهان شکل می‌گیرد.

در نوشیدنی ورزشی، تعداد دفعات مهم‌تر است

بیشتر نوشیدنی‌های ورزشی، آبمیوه‌ها و نوشابه‌ها اسیدی‌اند. اسید ماده‌ی معدنی سطح دندان را نرم می‌کند و به این پدیده سایش دندان می‌گویند. یک بطری را یک‌جا نوشیدن با همان بطری را در دو ساعت و با بیست جرعه تمام کردن، برای دندان یکی نیست. با هر جرعه دهان دوباره اسیدی می‌شود و سطح دندان فرصت ترمیم پیدا نمی‌کند. اگر در تمرین طولانی نوشیدنی لازم است، نوشیدن را به چند نوبت مشخص محدود کنید تا زمان اثر اسید کوتاه‌تر شود.

• به‌جای نگه‌داشتن بطری در دست و جرعه‌جرعه نوشیدن، در فاصله‌های مشخص بنوشید.
• نوشیدنی اسیدی را در دهان نچرخانید و از میان دندان‌ها عبور ندهید.
• در تمرین‌های کوتاه و متوسط، آب ساده برای بیشتر افراد کافی است.
• یک جرعه آب ساده پس از نوشیدنی، اسید باقی‌مانده را رقیق می‌کند.

ژل و بار انرژی به دندان می‌چسبد

ژل، قرص‌های جویدنی و بارهای انرژی قند زیادی دارند و چسبنده‌اند. در دهان خشک این خمیر به‌سختی از سطح دندان جدا می‌شود و در شیارهای دندان‌های آسیا و بین دندان‌ها می‌ماند. باکتری‌های دهان قند را به اسید تبدیل می‌کنند و پوسیدگی از همین‌جا آغاز می‌شود. چند ژل پشت‌سرهم در روز مسابقه همان ردی را روی دندان می‌گذارد که خوردن شیرینی در تمام طول روز می‌گذارد.

بلافاصله پس از تمرین مسواک نزنید

درست پس از نوشیدنی اسیدی یا ژل، سطح دندان برای مدتی کوتاه نرم است. مسواک‌زدن در همان لحظه ممکن است لایه‌ی نرم‌شده را بساید. توصیه‌ی رایج این است که نخست دهان را با آب ساده بشویید و مسواک را حدود نیم ساعت بعد بزنید. در این فاصله بزاق اسید را رقیق می‌کند و سطح دندان دوباره سفت می‌شود.

اگر مسواک‌زدن پیش از دوش بعد از تمرین عادت شده، تغییر ترتیب کافی است. برای تمرین صبح راه عملی این است: پیش از تمرین مسواک بزنید و پس از آن فقط دهان را با آب بشویید. مسواک‌زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید در ورزشکار هم پایه‌ی مراقبت است.

محافظ دندان در ورزش‌های برخوردی

در بوکس، راگبی، هاکی، بسکتبال و اسکیت‌برد، یعنی هرجا احتمال ضربه هست، محافظ دندان شکستگی دندان و زخم لب را کم می‌کند. مدل‌های آماده را در آب داغ نرم می‌کنند و با گازگرفتن شکل می‌دهند. محافظی که با قالب دندان‌پزشک ساخته می‌شود دقیق‌تر روی دندان می‌نشیند و تنفس و حرف‌زدن را بسیار کمتر مختل می‌کند.

محافظ دندان فقط تا وقتی در دهان است محافظت می‌کند؛ آنکه در ساک می‌ماند هیچ ضربه‌ای را نرم نمی‌کند.

ساعت نخست پس از ضربه به دهان

اگر دندانی کامل از جا درآمد، بدون معطلی عمل کنید. دندان را از تاج، یعنی همان بخش سفید و پیدا، بگیرید و ریشه را نسابید و مسواک نزنید. اگر آلودگی دیده می‌شود، آن را لحظه‌ای در شیر یا آب سرد بشویید. اگر می‌توانید دندان را در حفره‌ی خودش بگذارید و روی پارچه‌ی تمیز به‌آرامی گاز بگیرید؛ اگر نشد، آن را در شیر نگه دارید. همان روز به پزشک مراجعه کنید، در همان ساعت نخست بهتر است.

دندان شیری را سر جایش برنمی‌گردانند؛ فشاردادن آن در حفره می‌تواند به دندان دائمی زیر آن آسیب بزند. اگر دندان شکسته یا لق شده است، تکه‌ی شکسته را نگه دارید و باز هم همان روز مراجعه کنید. نبودن درد پس از ضربه به معنای سالم‌بودن همه‌چیز نیست؛ آسیب بافت داخل ریشه ممکن است هفته‌ها بعد خود را نشان دهد.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez.