نبود دندان چگونه بر گفتار اثر می‌گذارد

صدا میان دندان‌ها ساخته می‌شود

گفتار با جریان هوایی از ریه آغاز می‌شود و تنها زمانی به صدا تبدیل می‌شود که دهان این جریان را تنگ کند. لب، زبان، کام و دندان‌ها این تنگی را با هم می‌سازند. دندان‌های جلو بخش ثابت این مجموعه‌اند: هوا از روی لبه‌ی آن‌ها می‌گذرد، نوک زبان پشت آن‌ها تکیه‌گاه پیدا می‌کند و لب پایین به دندان‌های پیشین بالا می‌رسد. اگر دندانی نباشد، تنگی هم از میان می‌رود و هوا از شکافی بیرون می‌زند که نباید آنجا باشد.

به همین دلیل بسیاری نبود دندان را نخست در گفتار خود می‌شنوند و بعد در آینه می‌بینند. جای دندان هم مهم است: شکاف در ناحیه‌ی عقب تلفظ را کم تغییر می‌دهد، اما نبود یک دندان جلو بی‌درنگ شنیده می‌شود.

کدام صداها بیشتر آسیب می‌بینند

نخست آن صداهایی آسیب می‌بینند که به گذرگاه باریک نیاز دارند. در س و ز نوک زبان درست پشت دندان‌های پیشین بالا شیاری نازک می‌سازد و هوا از روی لبه‌ی آن‌ها می‌گذرد؛ وقتی شیار پهن شود، صدا سوت می‌کشد یا پخش می‌شود. در ف لب پایین به لبه‌ی دندان‌های پیشین بالا می‌رسد و بدون آن لبه صدا کامل ساخته نمی‌شود.

• س و ز: سوت تیز یا صدایی پهن و نامفهوم
• ف: صدایی ضعیف و پرهوا، چون لب پایین تکیه‌گاهی پیدا نمی‌کند
• ت و د: اگر نوک زبان بلغزد، شروع تیز این صداها نرم می‌شود
• پاشیدن آب دهان هنگام حرف زدن، چون هوا از شکافی پهن بیرون می‌رود

زبان تکیه‌گاهش را از دست می‌دهد

زبان هنگام حرف زدن جای خود را با نقطه‌های ثابت دهان می‌سنجد و مهم‌ترین آن‌ها سطح پشتی دندان‌های پیشین بالاست. پس از کشیدن دندان، زبان از روی عادت همان جای قدیم را می‌جوید، آن را نمی‌یابد و در شکاف پهن می‌شود. در چند هفته این راه تازه به عادت تبدیل می‌شود و گفتار بر پایه‌ی همان شکاف شکل می‌گیرد. درست به همین دلیل، وقتی شکاف پر شود تلفظ دوباره تغییر می‌کند.

بسیاری دست جلوی دهان می‌گیرند یا کمتر حرف می‌زنند؛ این کار خود صدا را عوض نمی‌کند و تنها از شمار دفعاتی که کسی آن را می‌شنود کم می‌کند.

هفته‌های نخست با پروتز یا ایمپلنت

طبیعی است که انتظار داشته باشید گفتار به‌محض پر شدن شکاف درست شود، اما در بیشتر افراد نخست عکس آن رخ می‌دهد. سطحی تازه وارد دهان شده است: پایه‌ی پروتز روی کام، دندانی با ضخامت ناآشنا، لبه‌ای که زبان پیش از این لمسش نکرده بود. چون زبان این سطح‌ها را نمی‌شناسد، روزهای نخست صداها بیگانه به گوش می‌رسند و به‌ویژه س با سوت بیرون می‌آید. معمولاً در چند هفته زبان شکل تازه را یاد می‌گیرد و صداها دوباره روشن ادا می‌شوند؛ این مدت به فرد و به نوع پروتز بستگی دارد.

بلند خواندن دوره‌ی عادت را کوتاه می‌کند

زبان نظم تازه را با تکرار یاد می‌گیرد. پانزده دقیقه بلندخوانی در روز حرف زدن را هم با شکاف و هم با دندان تازه آسان‌تر می‌کند. تمرین جداگانه‌ی صداهای دشوار هم کارساز است: نخست واژه‌هایی که س و ز در آن‌ها تکرار می‌شود، سپس جمله‌هایی از همان واژه‌ها و در پایان گفت‌وگوی آزاد.

• هر روز در ساعتی ثابت متنی کوتاه را با صدای معمولی بلند بخوانید
• واژه‌هایی را تکرار کنید که س و ز پشت سر هم در آن‌ها می‌آید: سیزده، سوسن، سست
• صدای خود را با تلفن ضبط کنید، چون شنیدن صدای خود نشان می‌دهد کدام صدا هنوز درست ادا نمی‌شود
• به‌محض احساس خستگی بایستید، چون حرف زدن با فشار زبان را منقبض می‌کند

چه زمانی این تغییر دیگر گذرا نیست

با گذشت هفته‌ها باید دشواری کم شود. اگر پس از چند هفته هنوز س سوت می‌کشد یا دندان‌ها هنگام حرف زدن به هم می‌خورند، دیگر مسئله عادت کردن نیست. در این حالت ضخامت پروتز پشت دندان‌های جلو یا بلندی خود دندان‌ها اصلاح می‌شود و بیشتر وقت‌ها تغییری کوچک کافی است. اما اگر گفتار ناگهان تغییر کرده و به نبود دندان ربطی ندارد، و همراه آن زبان بی‌حس شده یا یک طرف صورت ضعیف است، همان روز به پزشک مراجعه کنید.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez.